Thứ Sáu, 14/06/2024, 17:03
27 C
Ho Chi Minh City

Vì sao số liệu thống kê có sự chênh lệch?

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Vì sao số liệu thống kê có sự chênh lệch?

(TBKTSG) – Trong số báo ra ngày 31-7-2008, mục “Nhật ký trực tin”, TBKTSG có đăng bài viết “Rắc rối số liệu thống kê”. Tổng cục Thống kê sau đó đã gửi đến tòa soạn văn bản nhằm trao đổi, làm rõ một số thông tin liên quan đến số liệu thống kê.

1. Các loại số liệu công bố: Gắn với thời điểm, số liệu thống kê xuất nhập khẩu do Tổng cục Thống kê công bố được chia làm ba loại:

Số liệu ước tính tháng: công bố vào cuối tháng ước tính, do nhóm liên bộ gồm các cán bộ thống kê của Tổng cục Thống kê, Bộ Công thương, Tổng cục Hải quan và Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp tính toán dựa trên số sơ bộ thực hiện 10 ngày đầu tháng của Tổng cục Hải quan, quy luật kỳ/tháng của hoạt động xuất nhập khẩu, số liệu và tình hình của một số hiệp hội, ngành hàng, báo cáo của doanh nghiệp xuất khẩu dầu thô, cơ quan thống kê địa phương, đánh giá về tác động của chính sách… để dự báo cả tháng. Trong điều kiện hiện nay, chưa có cơ chế tốt hơn để thực hiện ước tính số liệu tháng.

Số liệu sơ bộ thực hiện: công bố hàng tháng cùng với số liệu ước tính, gồm số thực hiện tháng trước và số liệu cộng dồn đến hết tháng trước. Nguồn số liệu là báo cáo tháng của Tổng cục Hải quan cung cấp cho Tổng cục Thống kê sau khi kết thúc tháng từ 15-20 ngày.

Số liệu chính thức thực hiện: công bố hàng năm trong Niên giám thống kê, Báo cáo chính thức xuất, nhập khẩu hàng hóa và ấn phẩm “Xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam”. Nguồn dựa trên số liệu chi tiết do Tổng cục Hải quan cung cấp sau khi kết thúc năm báo cáo từ 11-13 tháng, được Tổng cục Thống kê phối hợp với Tổng cục Hải quan rà soát lại số liệu sơ bộ thực hiện, hiệu đính, cập nhật thêm một phần số liệu không qua tờ khai hải quan tại Việt Nam. Vì vậy số liệu này có độ chính xác cao, chi tiết theo nhiều phân tổ, phân loại quốc gia và quốc tế, phục vụ rất tốt cho công tác phân tích và so sánh quốc tế.

2. Số liệu ước tính xuất nhập khẩu và sự chênh lệch so với số liệu thực hiện

• Số liệu sơ bộ và chính thức có độ chính xác cao hơn nhưng chỉ có thể công bố sau khi đã kết thúc tháng/năm, thậm chí khá lâu (như số liệu chính thức năm). Nhiều nước có cơ chế quản lý khác Việt Nam, cơ quan thống kê chỉ công bố số liệu thực hiện sau khi kết thúc tháng từ 15-20 ngày, việc ước tính hay dự báo (nếu có) thường chỉ nêu xu hướng. Do đặc thù của nền kinh tế và cơ chế quản lý, điều hành từ Trung ương đến địa phương ở nước ta, việc ước tính số liệu hàng tháng là trách nhiệm của cơ quan thống kê các cấp, phối hợp với các bộ/ngành liên quan. Công tác này rất được coi trọng nhằm đưa ra các số liệu ước tính tháng sát với thực hiện nhất trong điều kiện có thể.

• Số liệu ước tính xuất nhập khẩu tháng nhìn chung khá sát với số liệu sơ bộ thực hiện. Khi công bố số ước tính tháng này, Tổng cục Thống kê cũng công bố đồng thời số liệu sơ bộ thực hiện tháng trước và số cộng dồn để người sử dụng biết được nội dung điều chỉnh số ước tính.

Thực tế cho thấy đối với nền kinh tế thị trường việc ước tính số liệu tháng không đơn giản, đặc biệt khi tình hình thế giới và trong nước biến động bất thường, trong khi nguồn thông tin để ước tính có những hạn chế, thể hiện qua mức độ chênh lệch khá nhiều giữa số ước tính – thực hiện những tháng gần đây mà TBKTSG đã nêu:

– Những tháng cuối năm 2007, đầu năm 2008, trị giá nhập khẩu thực hiện tháng cao hơn khá nhiều so với số ước tính. Nguyên nhân: giá xăng dầu, nguyên liệu tăng cao, sự mất giá của đô la Mỹ so với các đồng tiền, tăng lượng nhập khẩu ô tô, sắt thép, kim loại thường, phân bón, chất dẻo, nguyên vật liệu khác và các mặt hàng thuộc danh mục giảm thuế nhập khẩu để kiềm chế lạm phát.

Nhập khẩu bốn tháng đầu năm 2008 so với bốn tháng năm 2007: ô tô nguyên chiếc gấp 7 lần về lượng, vàng gấp 8 lần về lượng và 12 lần về trị giá. Việc liên tục điều chỉnh thuế suất thuế nhập khẩu ô tô và giá sắt thép trong nước tăng cao dẫn đến nhập khẩu ô tô tăng mạnh theo hiệu lực thi hành của mức thuế nhập khẩu mới, sắt thép cũng trong tình trạng nhập đầu cơ tương tự. Đây là nguyên nhân dẫn đến ước tính nhập khẩu thấp hơn thực hiện.

– Từ tháng 5 đến nay, việc thực hiện các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, cắt giảm dự án đầu tư, kiểm soát nhập siêu đã làm giảm nhập khẩu. Tiêu thụ các hàng hóa trong nước liên quan đến xây dựng – đặc biệt là sắt thép – giảm mạnh trong khi lượng sắt thép đã nhập khẩu rất lớn.

Cuối tháng 5, sắt thép bắt đầu được tái xuất trong khi rà soát số liệu của Tổng cục Hải quan nửa đầu tháng 5 để ước tính cả tháng, chưa thấy có hiện tượng bất thường này. Tái xuất sắt thép trong tháng 6 cũng tiếp tục lớn hơn dự đoán. Hai tháng này, trị giá sắt thép tái xuất đạt gần 1,3 tỉ đô la Mỹ. Ngoài ra, giá dầu thô và nông sản thế giới tăng cao ngoài dự kiến cũng góp phần làm tăng kim ngạch xuất khẩu trong khi tăng về lượng không nhiều. Đây là hai nguyên nhân chính dẫn đến ước tính xuất khẩu tháng 5 và 6 thấp hơn thực hiện. 

– Tình trạng trên dẫn đến chênh lệch ước tính – thực hiện về mức nhập siêu, trong đó các tháng 1 đến 4 thấp hơn thực hiện, tháng 5 và 6 lại cao hơn do không lượng hóa được hết các yếu tố bất thường. Tuy nhiên việc cập nhật đồng thời số liệu sơ bộ thực hiện tháng trước, số cộng dồn đến tháng trước tháng ước tính đã giúp Chính phủ, người sử dụng số liệu có được số liệu cộng dồn gần nhất với số thực hiện.

3. Việc ước tính số liệu nói chung và công bố số liệu ước tính

– Ước tính là dự báo về tương lai, có thể đúng về xu hướng, nhưng số tuyệt đối không tránh khỏi sai lệch. Thông tin về quá khứ và hiện tại có thể khá chính xác, nhưng rất khó để có được thông tin chính xác về tương lai do các yếu tố bất thường, không thể xác suất hóa được (nếu tính được xác suất này thì đó sẽ không còn là yếu tố bất thường nữa).

Trong bài báo có đề cập việc “ước tính nhầm” mà thực chất là không thể lượng hóa hết yếu tố giá cả, tác động của chính sách và độ trễ của chính sách tác động vào thị trường. Trong điều kiện bình thường, sai lệch vẫn khó tránh khỏi tuy mức độ ít hơn. Đây là thực tế tất yếu của công tác ước tính, dự báo mặc dù không mong muốn.

– Thời gian vừa qua, đúng như TBKTSG đã nêu, việc đưa tin số liệu ước tính có tình trạng không thống nhất, do nhiều cơ quan đưa ra, gây rắc rối, khó hiểu cho người sử dụng số liệu. Theo Luật Thống kê, Tổng cục Thống kê là cơ quan có thẩm quyền công bố số liệu thống kê kinh tế – xã hội thuộc hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia, trong đó có xuất nhập khẩu. Các cơ quan báo chí cần sử dụng thông tin chính thống, đảm bảo tính nhất quán, tránh việc sử dụng các nguồn tin không chính thống hoặc dự báo theo quan điểm riêng – trừ khi các thông tin này mang tính bình luận – gây ra những khác biệt không đáng có.

LÊ THỊ MINH THỦY – Phó vụ trưởng Vụ Thương mại dịch vụ và giá cả – Tổng cục Thống kê

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới