Thứ Bảy, 22/06/2024, 07:56
26.7 C
Ho Chi Minh City

Vấn đề của 2019 – tin bịa đặt

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Vấn đề của 2019 – tin bịa đặt

Nguyễn Vũ

(TBKTSG) – Cho đến nay có lẽ ai nấy đều đã quen thuộc với từ “tin giả” mặc dù từ này cách đây vài năm hầu như không hề tồn tại. Thế nhưng câu hỏi tin giả là gì vẫn làm nhiều người lúng túng. Với đa số mọi người, tin giả là tin bịa đặt, không nói thành có, tin bóp méo sự thật. Với nhiều người khác, “fake news” là loại tin không trùng khớp với suy nghĩ, tình cảm, niềm tin và nền tảng kiến thức của họ. Nếu một người Mỹ tin rằng đánh thuế lên hàng nhập từ Trung Quốc giúp lấy lại công ăn việc làm cho dân Mỹ thì bất kỳ phân tích nào nói ngược lại sẽ được người này dán ngay cái nhãn “fake news”.

Vấn đề của 2019 - tin bịa đặt
Ảnh: Internet

Chính vì thế hiện đang có một nỗ lực cố ý không dùng từ “fake news” nữa mà thay bằng các cụm từ khác như “tin bịa đặt” (made-up news) để phân biệt giữa tin tức và bình luận. Dùng “fake news” đậm đặc trong thời gian qua đã dẫn tới sự suy giảm niềm tin của dân chúng vào báo chí nói chung, bất kể tin giả thường chỉ xuất hiện trên mạng xã hội. Một khi đã quay lưng với báo chí chính thống, người thiếu thông tin khách quan sẽ rất dễ rơi vào vòng xoáy các tin đồn, thuyết âm mưu và tin bịa đặt trên các phương tiện truyền thông khác. Một số nhà báo thì đề nghị dùng từ “misinformation” hay “disinformation” cho rõ. Trong khi “misinformation” là chia sẻ thông tin sai mà không hề hay biết thì “disinformation” là tạo ra hay lan truyền tin giả một cách cố ý.

Hiện những loại tin giả thật sự như kiểu tung tin giả bắt cóc trẻ em, tin giả UFO xuất hiện trên bầu trời… chỉ xuất hiện trên mạng xã hội hay cùng lắm là vài ba trang web vô danh, ít ai biết. Trong khi đó, các báo, do lo lắng trước sự nguy hại của tin giả, dành hẳn một mục, ngày nào cũng điểm tin giả rồi vạch trần nó – vô tình làm loại tin này lan rộng đến những người lẽ ra không chịu phơi nhiễm loại tin này. Thiết nghĩ chỉ nên làm rõ trắng đen một số tin giả đang lan rộng, có nguy cơ gây hiểu nhầm ở một số đông người đọc chứ đừng nên cố công đi tìm tin giả trên mạng xã hội rồi vô tình quảng bá cho chúng.

Một trong những loại tin giả kiểu này liên quan đến sức khỏe, nhiều nhất là các phương thuốc truyền miệng để chữa các loại bệnh nan y như ung thư. Ở đây chúng ta thử tập trung nhìn vào loại tin giả lan truyền trong các bậc cha mẹ có con bị tự kỷ. NBCNews đưa tin một bà mẹ có con tự kỷ đã cho dùng chlorine dioxide, tức một hợp chất hóa học có tính khử trùng nhưng độc hại cho hệ tiêu hóa và thận nếu nuốt phải. Thế nhưng do tin giả về hiệu quả của chlorine dioxide với trẻ tự kỷ lan truyền mạnh nên dù được báo, cảnh sát cũng như chính quyền địa phương không can thiệp. Nhiều trang web quảng bá các phương thuốc khác cũng được cho là rất hiệu nghiệm với trẻ tự kỷ như cho uống Vitamin C liều cao gấp 200 lần liều tối đa. Thậm chí trên Amazon cũng có bán sách bày cho các cha mẹ dùng thuốc tẩy để trị tự kỷ.

Thật không thể tin nổi khi trên Facebook có nhiều nhóm kín, bày nhau dùng một loại thuốc tẩy được đặt tên là MMS (Miracle Mineral Solution – Dung dịch khoáng chất thần kỳ) đè con bị tự kỷ ra bắt uống. Tất cả chỉ vì một người theo đạo Scientology biên soạn một cuốn sách quảng bá cho MMS như một phương thuốc thần kỳ chữa bá bệnh từ cảm cúm thông thường đến cả HIV. Sau đó, các nhóm tin vào ông này lập luận tự kỷ là do độc chất tích tụ hay do ký sinh trùng sinh sôi nên dùng thuốc tẩy MMS sẽ trị dứt căn bệnh tự kỷ. Tờ Vox có một bài rất cảm động của một tác giả là người tự kỷ; bà nói các phương thuốc giả được đồn đại là giúp chữa bệnh tự kỷ không chỉ nguy hiểm cho sức khỏe của trẻ mà còn là một sự xúc phạm đến những người tự kỷ như bà.

Bị phản đối, Amazon rút sách bày bậy xuống; Facebook hứa hẹn sẽ chặn mọi thông tin giả danh khoa học để đưa ra các phương thuốc nguy hiểm; YouTube gỡ các video cảnh chữa tự kỷ bằng thuốc tẩy… Cuộc chiến với tin giả, vì thế, không phải chỉ sôi động ở những tin giật gân, câu khách hay kích động. Nó còn liên quan đến các tin giả danh khoa học âm thầm lan rộng gây hại cho các đứa trẻ không có gì để tự bảo vệ nữa. Nó còn là loại tin nửa giả nửa thật cố ý tác động lên cảm xúc, làm con người dần bỏ quên lý trí mà cứ hành xử theo bản năng thời mông muội. 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới