Thứ Hai, 17/06/2024, 13:45
35 C
Ho Chi Minh City

Tủ thờ Gò Công

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Tủ thờ Gò Công

Ông Nguyễn Công Khẩn bên chiếc tủ thờ Gò Công ở cơ sở Thanh Tùng. Ảnh: PSL.

(TBKTSG) – Ngoài việc là nơi nhang khói, tủ thờ còn là tài sản văn hóa tâm linh lâu đời, rất có giá trị cho con cháu. Dù bây giờ có nhiều loại tủ với thiết kế kiểu dáng và chất lượng mới mẻ, hiện đại, tủ thờ Gò Công (Tiền Giang) có lẽ sẽ vẫn còn đất sống lâu dài…

Chưa ai biết tủ thờ Gò Công có mặt trên đất này từ khi nào và ai là người nghĩ ra dáng vẻ cái tủ đẹp đẽ và trang nghiêm như vậy. Tiến sĩ Nguyễn Phúc Nghiệp, nhà nghiên cứu về đất Tiền Giang, chỉ biết rằng theo các bậc cao niên ở ấp Ông Non, xã Tân Trung, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang (nay là xã Tân Trung, thị xã Gò Công), người đầu tiên đóng tủ thờ là ông Nguyễn Ngọc Hải, sinh năm 1890, làm nghề thợ mộc.

Tủ được chở bằng ghe chài đi bán khắp Nam kỳ lục tỉnh và ngày càng phát triển với thương hiệu “tủ thờ Gò Công” hoặc “tủ thờ Ông Non”. Nhưng cũng có vài ba người khác bảo rằng cha ông họ mới là người đầu tiên khai sáng loại tủ độc đáo này tại đất Gò Công xưa…

Bây giờ, làng nghề này được gọi là Tổ hợp mộc truyền thống Tân Trung, nằm cặp theo quốc lộ 50 từ thị xã Gò Công đi TPHCM. Tủ thờ Gò Công xưa khá đơn giản. Năm 1936, tủ được cách tân theo “lối mới” là cẩn đá mài do thợ Nhâm ở Ông Non thực hiện. Chiếc tủ này đã được trao bằng khen tại Hội chợ Sài Gòn. Không dừng lại ở đó, tủ ngày càng được các thế hệ sau cải tiến nâng cao giá trị, giúp nó thành tác phẩm nghệ thuật độc đáo với nhiều chi tiết khắc họa hết sức công phu.

Cơ sở sản xuất Thanh Tùng là một thành viên của Tổ hợp mộc truyền thống Tân Trung, hợp đồng làm nhiều mặt hàng, như: bàn ghế, salon, cửa, cầu thang, trang trí nội thất. Nhưng cơ sở này hợp đồng sản xuất tủ thờ là chính. Cơ sở Thanh Tùng do anh Nguyễn Thanh Tùng, 34 tuổi, tính đến nay là đời thứ tư trong gia đình, quản lý. Cha anh, ông Nguyễn Công Khẩn, 61 tuổi, truyền nghề lại cho anh khi tới tuổi về hưu như công chức. Tuy nhiên, ông Khẩn vẫn tới lui chăm sóc cơ sở, giúp anh Tùng khá nhiều việc. Ông Khẩn cho biết, nghề làm tủ thờ của gia đình ông có từ thời ông cố ông chứ không biết rõ năm nào.

Theo ông Khẩn, tại Tân Trung hiện có khoảng 50 cơ sở lớn hợp đồng làm tủ thờ. Dù không còn thời hoàng kim như xưa nhưng các cơ sở vẫn lai rai thực hiện hợp đồng cho nhiều khách hàng ở khắp cả khu vực đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh phía Bắc và thậm chí cả nước ngoài.

Tủ thờ có hai loại là tủ Bắc và tủ Gò Công. Tủ Bắc không có trụ, gồm ba loại được phân chia là loại 1, loại 2 và loại 3. Nếu thực hiện hoàn toàn bằng gỗ cẩm lai thì tủ Bắc loại 3 giá 20 triệu đồng, loại 2 giá 22 triệu đồng và loại 1 là 24 triệu đồng. Nhờ có trụ nên tủ Gò Công được cái dáng vẻ sang trọng và uy nghi. Trụ là những thanh gỗ đứng ở mặt trước, mặt sau tủ và hai hông tủ. Tùy theo kích thước và yêu cầu mà tủ có nhiều hay ít trụ, một tủ có từ 3 – 29 trụ. Tùy theo từng loại gỗ sử dụng, tùy theo số trụ mà tủ Gò Công có giá từ 7 – 30 triệu đồng.

Cơ sở Thanh Tùng hiện có khoảng 20 công nhân, làm ăn công theo từng món. Món là một phần của tủ. Tủ có bốn phần, gồm: quỳ, cánh cửa, tộ và cây chỉ đứng (thường gọi là trụ).  Họ làm hết việc thì thôi, bất kể thời gian nào trong ngày.

Anh Trần Văn Nên, thợ làm cánh cửa tủ, cho biết anh lãnh “món” này với giá 150.000 đồng. Nhưng đâu có dễ ăn, vì để hoàn thành nó anh phải mất đến ba ngày. Riêng anh Trương Văn Gần thì công việc khá đơn giản, “thầy” giao việc gì thì làm việc nấy. Hiện anh đang học nghề nên chủ cơ sở bao cơm. Khi tay nghề khá hơn thì sẽ có chút tiền cà phê. Việc học của anh cũng nhanh chóng hoàn tất, học được ba món trong vòng một tháng.

“Không như xưa, người thợ phải học tới hai năm trời”, ông Khẩn cho biết và nói thêm rằng, ngày xưa học lâu vì mọi việc từ cưa xẻ gỗ, bào, đục… hoàn toàn thủ công. Còn nay, mọi việc đã được cơ giới hóa, nên người thợ chỉ làm những công đoạn cuối cùng cho tủ hoàn chỉnh là xong. Để hoàn thành một chiếc tủ, có tới 16 chi tiết và phải cần tới năm nhóm thợ riêng biệt (gồm: cưa, mộc, cẩn, tiện, sơn) ráp thành.

Tủ thờ Bắc hoặc tủ thờ Gò Công có hai loại: trơn và cẩn. Loại cẩn có hai loại: ốc thường và xà cừ. Công đoạn khảm, nhất là cẩn ốc, mới là khâu quan trọng nhất trong việc tạo tác tủ. Tủ được khảm các hoa văn đẹp đẽ còn cẩn thì các bộ tứ linh (long, lân, quy, phụng), tứ quý (mai, lan, cúc, trúc), các tích Tàu xưa (Bát tiên quá hải, Nhị thập tứ hiếu)… Chỉ có cẩn xà cừ hình ảnh trước mặt tủ mới nổi bật với vẻ bóng đẹp, tăng thêm phần sang trọng, mỹ quan và tạo giá trị cao.

Trước đây cơ sở Thanh Tùng mua ốc và xà cừ ở tận Nha Trang (Khánh Hòa) nhưng sau chuyển sang mua ở TPHCM. Bây giờ cũng có lúc người ta đem từ Nha Trang tới bán tận nơi. Ốc thường giá 100.000 đồng/ki lô gam, xà cừ 10 triệu đồng/ki lô gam. Thợ cẩn ngày xưa phải rước từ ngoài Bắc vào còn bây giờ “ăn dầm nằm dề” ngay tại địa phương.

Tại sao thợ địa phương không làm được công đoạn khảm và cẩn ốc cho tủ? Ông Khẩn cho biết nguyên nhân là thợ địa phương ít ai chịu học vì cho rằng công đoạn này rất mất thời gian và đòi hỏi sự tỉ mỉ trong công việc. Hiện đang có khoảng 20 thợ Bắc mướn nhà ở tại địa phương để làm hai công đoạn này. Anh Ngô Đức Thịnh đang chạm bộ salon, cho biết sẽ hoàn thành nó trong vòng một tháng với giá 3 triệu đồng. Cũng “ngon cơm”…

Ngoài những giá trị nêu trên, tủ thờ Gò Công còn đặc biệt quý ở các chi tiết được lắp nối với nhau không bằng đinh thép mà chỉ dùng toàn ngàm, mộng, khóa chốt gỗ. Chính vì vậy mà tủ thờ Gò Công đã đoạt huy chương vàng tại Hội chợ Giảng Võ (Hà Nội) vào năm 1984. Có thể nói tủ thờ Gò Công là kiệt tác văn hóa tâm linh, là của gia bảo cha ông truyền lại cho con cháu.

PHÙ SA LỘC

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới