Thứ Năm, 13/06/2024, 17:05
35 C
Ho Chi Minh City

Trị lũng đoạn ở khâu phân phối

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Trị lũng đoạn ở khâu phân phối

Người tiêu dùng rong nước đang chịu nhiều thiệt hại vì các chiêu thức cạnh tranh không lành mạnh của các tập đoàn dược phẩm nước ngoài. Ảnh chụp một nhà thuốc ở TPHCM. – Ảnh: Lê Toàn

(TBKTSG) – Cục Quản lý cạnh tranh vừa công bố một bản báo cáo (*) cho biết thị trường dược phẩm tại Việt Nam hiện đang bị lũng đoạn bởi hàng loạt hành vi phản cạnh tranh của các tập đoàn nước ngoài. Theo các chuyên gia, biện pháp mấu chốt để giải quyết tình trạng này là cần chấm dứt độc quyền trong khâu phân phối.

“Cắt lô”, ấn định giá, “cấu kết ngầm”…

Theo bản báo cáo, năm 2008 thuốc sản xuất trong nước đã đáp ứng được 52,86% nhu cầu điều trị bệnh. Thế nhưng, xét về tác dụng dược lý, thuốc nội chỉ mới đáp ứng được 27 nhóm tác dụng dược lý, trong đó chủ yếu là các dạng bào chế thông thường như chống nhiễm khuẩn, hạ nhiệt, giảm đau, chống viêm phi steroid, vitamin và thuốc bổ…

Thuốc nhập khẩu, vì vậy, vẫn chiếm một vị trí quan trọng hàng đầu trong hệ thống phân phối thuốc cho đến nay tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo báo cáo, thị trường nhập khẩu nói trên gần như do các tập đoàn đa quốc gia chi phối, lũng đoạn bằng nhiều hành vi phản cạnh tranh như các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh hoặc lạm dụng vị trí thống lĩnh, lạm dụng vị trí độc quyền…

Chẳng hạn, thuốc trước khi nhập khẩu đã được nhà phân phối, công ty môi giới “bắt tay” với văn phòng đại diện của các công ty nước ngoài ấn định giá, có khi cao hơn giá gốc đến 200-300%.

Vừa qua, còn có hiện tượng thông đồng, bắt tay nhau giữa các công ty nhập khẩu và phân phối để trục lợi thông qua việc “cắt lô”, “ém hàng”, tạo nên những cơn sốt hàng giả tạo trên thị trường.

Ngoài ra, tuy chưa phát hiện có sự thỏa thuận phân chia thị trường nhưng báo cáo cũng cho thấy có hiện tượng “cấu kết ngầm giả định” trong việc cung cấp thuốc cho thị trường Việt Nam giữa ba “đại gia” chủ yếu gồm: Zuellig chuyên tiếp thị thuốc do công ty mẹ ở Singapore phân phối; Diethelm tiếp thị thuốc của Mỹ, châu Âu; Mega tiếp thị thuốc của Thái Lan, Ấn Độ…

Độc quyền số visa

Tại cuộc hội thảo do Cục Quản lý cạnh tranh phối hợp với Cơ quan Nghiên cứu Phát triển quốc tế Canada (IDRC) tổ chức tuần qua, các bác sĩ Hoàng Quốc Túy, Phạm Văn Tiến, Công ty Dược phẩm Trung ương 2 (Codupha) nói rằng theo ý kiến riêng của họ thì tình trạng độc quyền ở khâu phân phối, nói cụ thể hơn là độc quyền số đăng ký thuốc (số visa) chính là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến thị trường bị lũng đoạn như đã kể trên.

Theo quy định, muốn lưu hành thuốc tại Việt Nam thì phải thực hiện thủ tục đăng ký thuốc (cấp số visa) với Cục Quản lý dược, Bộ Y tế. Việc đăng ký này là rất cần thiết nhằm kiểm soát chất lượng dược phẩm, thế nhưng, cũng theo quy định một công ty muốn nhập khẩu thuốc vào Việt Nam để phân phối thì phải được sự đồng ý của đơn vị nắm quyền sở hữu số đăng ký (đối với loại thuốc đã đăng ký).

Muốn ngăn chặn những cái “vòi bạch tuộc” thì Nhà nước phải mạnh dạn cắt bỏ độc quyền, tạo cơ chế thông thoáng để tất cả các doanh nghiệp được quyền nhập khẩu, phân phối thuốc theo nhu cầu điều trị thay vì theo quyền sở hữu số visa, kể cả nhập khẩu song song từ nhiều nguồn khác nhau…

Chính điều này đã hình thành nên những “đường dây” phân phối độc quyền, khép kín do các tập đoàn nước ngoài khống chế mà các công ty phân phối khác nằm ngoài “đường dây” không thể chen chân vào. “Công ty nào sở hữu được số đăng ký rồi thì họ muốn cho phép ai thì cho phép, không cho phép thì đành chịu, chẳng làm gì được cả. Ví dụ, công ty A là “người nhà” phân phối của họ thì họ gật đầu. Còn người ngoài thì đừng hòng!” – một chuyên gia giải thích.

Các ý kiến cho rằng, muốn ngăn chặn những cái “vòi bạch tuộc” nói trên thì Nhà nước phải mạnh dạn cắt bỏ độc quyền, tạo cơ chế thông thoáng để tất cả các doanh nghiệp được quyền nhập khẩu, phân phối thuốc theo nhu cầu điều trị thay vì theo quyền sở hữu số visa, kể cả nhập khẩu song song từ nhiều nguồn khác nhau.

“Chính phủ cần kiểm soát hiệu quả nguồn cung: tất cả các công ty đầu tư kể cả liên doanh và văn phòng đại diện nước ngoài phải bán thuốc cho mọi nhà phân phối có nhu cầu và không thể từ chối bán hàng vì bất kì lý do nào, tránh việc các công ty nước ngoài chỉ bán cho một công ty phân phối trong nước làm bình phong cho họ” – bác sĩ Túy kiến nghị.

Bàn tay của các tập đoàn nước ngoài thậm chí vươn xa đến các bệnh viện, một trong những mắt xích trung gian trong “đường dây” phân phối tân dược. Bà Nguyễn Nguyệt Nga, chuyên viên kinh tế cao cấp của Ngân hàng Thế giới, đã đưa ra con số giật mình là trong tổng giá trị thuốc đấu thầu của các bệnh viện thì thuốc nhập khẩu đắt tiền hơn đã chiếm tới 90%.

Gây nên tình trạng móp méo, thiên lệch này, theo các chuyên gia, có phần từ quy trình đấu thầu chưa rõ ràng và rất lộn xộn hiện nay. “Bất hợp lý nhất là đấu thầu theo hình thức biệt dược, nghĩa là đấu thầu theo một nhãn hiệu thuốc nhất định. Ví dụ, tivi LCD phải là Samsung, tivi 32 inch phải là 550 Series… Như vậy, chỉ có một nhà cung cấp đủ khả năng để đấu thầu, còn lại hầu như không thể chen chân” – bác sĩ Tiến giải thích.

Theo ông, Nhà nước cần có quy định thống nhất, rõ ràng về đấu thầu thuốc, trong đó cần đấu thầu thuốc theo hình thức hoạt chất thay vì theo biệt dược, kể cả các bác sĩ cũng phải kê toa, nói rõ hoạt chất nhằm tránh tình trạng thiên lệch trong phân phối, sử dụng thuốc.

NGUYÊN TẤN

(*) Báo cáo “Pháp luật cạnh tranh điều chỉnh hành vi cạnh tranh trong hệ thống phân phối dược phẩm tại thị trường Việt Nam” do Cơ quan Nghiên cứu Phát triển quốc tế Canada (IDRC) tài trợ, thực hiện từ tháng 8-2008 đến tháng 2-2009.  

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới