Thứ Năm, 20/06/2024, 23:08
25 C
Ho Chi Minh City

Thiếu nguồn hay thiếu hiệu quả?

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Thiếu nguồn hay thiếu hiệu quả?

(ảnh minh họa)

(TBKTSG) – Từ nhiều năm qua, Việt Nam đã cố gắng giải quyết sự thiếu hụt điện bằng cách bỏ ra hàng chục ngàn tỉ đồng mỗi năm để đầu tư, xây dựng nguồn phát. Nhưng chừng nào vấn đề hiệu quả sử dụng năng lượng chưa được cải thiện, thì Việt Nam sẽ chưa thể thoát khỏi nỗi lo thiếu điện.

Năm 2008, mức tiêu dùng điện của Việt Nam tăng hơn hai lần so với tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP). Lâu nay, các nhà lập kế hoạch thường dẫn số liệu về mức tiêu thụ điện bình quân trên đầu người để chứng minh cho triển vọng phát triển của thị trường điện trong nước.

Với tốc độ tăng hai con số như trong mười mấy năm qua, chẳng bao lâu nữa Việt Nam sẽ trở thành một “cường quốc” tiêu thụ năng lượng trong khu vực. Nhưng đây lại không phải thành tích đáng tự hào. Trái lại, nó chính là biểu hiện rõ nét cho tình trạng thiếu hiệu quả cũng như tính dễ bị tổn thương của nền kinh tế khi giá dầu lên cơn sốt, nhất là trong điều kiện nguồn cung cấp năng lượng hóa thạch của thế giới ngày càng suy giảm.

Trong tám năm qua, GDP của Việt Nam đã tăng hơn gấp đôi. Cũng trong thời gian đó, lượng điện tiêu thụ của cả nền kinh tế tăng trên ba lần.

Vào thời điểm năm 2000, để làm ra một đô la Mỹ GDP, Việt Nam chỉ tiêu thụ hết 0,7 kWh điện, nhưng đến năm 2008 lượng điện cần tiêu tốn đã lên đến 1,1 kWh. Điều đó cho thấy hiệu quả sử dụng điện, hay nói chung là năng lượng, của nền kinh tế Việt Nam ngày càng giảm sút.

Ông Phạm Lê Thanh, Tổng giám đốc tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho biết vấn đề sử dụng năng lượng kém hiệu quả thể hiện rõ nét nhất trong lĩnh vực công nghiệp. Với cùng một giá trị tăng thêm được tạo ra, nhưng các doanh nghiệp Việt Nam lại có mức tiêu thụ điện nhiều hơn gấp 2-3 lần so với nhiều nước khác.

Tình trạng sử dụng năng lượng kém hiệu quả có liên quan trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng của công nghiệp. Trong những năm qua, giá trị tổng sản lượng của ngành này liên tục tăng đến 16 – 18%/năm. Tuy nhiên, thành tích đó là do kết quả của quá trình phát triển về quy mô, nghĩa là chỉ tăng về số lượng, chủ yếu là ở khâu gia công và lắp ráp, có giá trị tăng thêm thấp. Trong khi đó, giá trị gia tăng của ngành chẳng những không được cải thiện, mà lại có chiều hướng giảm sút. Việc tăng trưởng thiên về số lượng tất yếu kéo theo tăng nhu cầu tiêu thụ năng lượng.

Công nghệ và chất lượng của máy móc thiết bị cũng góp phần không nhỏ vào vấn nạn này. Theo Tiến sĩ Nguyễn Thành Sơn, Giám đốc Công ty Năng lượng Sông Hồng, hơn một nửa cơ sở có mức tiêu thụ năng lượng lớn được xây dựng từ thời bao cấp. Thêm vào đó là sự dễ dãi của các cơ quan quản lý nhà nước trong vấn đề nhập khẩu thiết bị và công nghệ.

Phần lớn thiết bị, dây chuyền sản xuất nhập vào Việt Nam trong mấy chục năm qua đều là những máy móc cũ kỹ hoặc rẻ tiền nhưng tiêu tốn nhiều năng lượng do Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan sản xuất. Xu hướng đầu tư thiết bị rẻ tiền tuy giúp doanh nghiệp nhanh chóng nâng cao năng lực sản xuất trong điều kiện tài chính eo hẹp, nhưng cái giá rất lớn mà nền kinh tế sẽ phải đối mặt là nguy cơ mất an ninh về năng lượng do sử dụng quá lãng phí. 

Bên cạnh đó, sử dụng năng lượng kém hiệu quả còn xuất phát từ khâu quản lý vận hành và việc đầu tư không đồng bộ. Đáng kể nhất là tình trạng để các thiết bị điện luôn trong tình trạng vận hành với công suất nhiều hơn mức cần thiết. Các chuyên gia về kiểm toán năng lượng đã chứng minh được, chỉ cần bảo đảm cho các động cơ điện hoạt động đúng với nhu cầu thực tế, thông qua giải pháp gắn thêm bộ biến tần, đã có thể tiết kiệm đến 20-30% lượng điện tiêu thụ.

Ngoài ra, khi mua sắm thiết bị, nhiều doanh nghiệp đã không chú ý đến việc đầu tư để tận dụng lại nhiệt lượng thừa thoát trong dây chuyền sản xuất. Thiết bị lò hơi, hệ thống làm lạnh không được duy tu, bảo dưỡng đúng cách, dẫn đến thất thoát năng lượng. Trong khâu thiết kế nhà xưởng, yếu tố thông gió tự nhiên để giảm bớt nhu cầu tiêu thụ năng lượng, cũng ít được quan tâm.

Để giải quyết bài toán hiệu quả sử dụng năng lượng, trước hết cần cơ cấu lại ngành công nghiệp theo hướng giảm dần gia công, lắp ráp và khuyến khích phát triển những ngành sản xuất sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Hạn chế những ngành tiêu tốn nhiều năng lượng, như luyện thép, nhôm…

Tiếp đến là quản lý chặt chẽ hơn vấn đề nhập khẩu máy móc thiết bị và phương tiện vận tải. Nhà nước có thể áp đặt thuế nhập khẩu để hạn chế nhập những thiết bị rẻ tiền, công nghệ lạc hậu, tiêu tốn nhiều năng lượng, tránh để Việt Nam trở thành bãi rác thiết bị hoặc địa điểm cho các công ty nước ngoài tận dụng lại những dây chuyền sản xuất đã hết khấu hao.

Quan trọng nhất vẫn là ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả của các doanh nghiệp. Nhưng không thể vận động suông như lâu nay. Đã đến lúc Nhà nước cần có giải pháp mạnh tay hơn, thông qua chính sách thuế, tài chính để sớm chấm dứt tình trạng lãng phí. Trước mắt, có thể xây dựng định mức năng lượng cho một số sản phẩm hoặc một số ngành, với lộ trình áp dụng cụ thể.

TẤN ĐỨC

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới