Thứ Bảy, 15/06/2024, 04:46
28.4 C
Ho Chi Minh City

Tản mạn về nỗi sợ

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Tản mạn về nỗi sợ

Đức Tâm

Tản mạn về nỗi sợ
Chiếc cân đối chứng như "con mắt thần" ngăn lòng tham của con người phát tác ra xã hội – Ảnh: Tâm

(TBKTSG Online) – Nỗi sợ, dù là sợ vi phạm luật đời hay luật trời, đều giúp con người điều chỉnh hành vi, và làm cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.

1. Việc sử dụng Cân đối chứng tại các chợ không phải là đều gì đó mới mẻ, nhưng lần đầu tiên tận mắt thấy và nghe câu chuyện xung quanh chiếc cân này để lại trong tôi rất nhiều ấn tượng.

– Chị ơi, chị đã cân thiếu ai bao giờ chưa? Tôi tò mò thử hỏi một chị bán hàng thủy sản tại chợ.

– Chị đáp: “Không ai dám cân thiếu đâu chú ơi. Có cân đối chứng Ban quản lý chợ để đó, cân thiếu, người ta la lên om sòm giữa chợ, uy tín đâu mà bán hàng nữa. Chưa kể, người ta còn mời lên phường làm việc, quê lắm.”

Giải pháp của Ban quản lý chợ đơn giản nhưng hiệu quả. Chiếc cân để đó, có khi chẳng cần dùng nhưng vẫn phát huy tác dụng. Người bán, dù muốn, vẫn sẽ không dám cân thiếu hoặc sẽ cẩn trọng hơn khi cân sao cho chính xác, không phải vì sợ người mua bị thiệt mà vì sợ chính mình bị thiệt về quyền lợi khi không ai mua hàng, sợ bị quê về tên tuổi khi bị mời lên phường.

Người mua không bị thiệt không phải vì lòng tốt cùa người bán mà nhờ vào luật được đưa ra và có cơ chế giám sát để đảm bảo luật được thực thi.

Chiếc cân đối chứng đã làm thay nhiệm vụ của cơ quan công quyền chống gian lận, đảm bảo người bán làm đúng phận sự của mình.

Sẽ thật lý tưởng nếu mỗi người đều có một chiếc cân đối chứng trong lòng mình. Nhưng cuộc sống không thể trông chờ vào điều lý tưởng và đó là lý do chúng ta cần đến pháp luật và những người đảm bảo pháp luật được thực thi công bằng, nghiêm minh.

Mỗi việc xấu đã làm, tôi tin, luôn để lại trong tâm thức chúng ta một hạt giống xấu, nằm sẵn đó, và trổ quả khi đủ điều kiện. Ngăn một việc xấu phát tác là ngăn một cái quả xấu sẽ nảy ra. Ở góc nhìn này, việc đặt một cái cân đối chứng giữa chợ thật mang tính nhân văn.

2. Mỗi lần đi chợ miền Tây, tôi thường tìm đến những gánh hàng rong để hi vọng mình sẽ được thưởng thức một món bánh quê nào đó, đặc biệt là bánh ngọt, phần vì tò mò, phần vì tôi đặc biệt thích tất cả những thứ ngọt ngào.

Tôi sà vào một gánh bánh bò và ánh mắt bị hút vào một thứ bánh màu đen, nằm cạnh hai loại bánh bò trắng và vàng, lần đầu tôi thấy.

– Dì ơi, dì bán cho con ít bánh này đi.

– Bánh này cậu ăn không được đâu.

– Dì cứ bán cho con một ít đi.

– Cậu thích thì ăn thử một miếng đi. Nếu vẫn thích thì tôi bán.

Tôi cầm miếng bánh lên, thử một miếng và cố nuốt vì phép lịch sự mà sau đó vài phút tôi mới biết là bánh lá mơ, một loại bánh dân gian của vùng sông nước miền Tây làm từ ba nguyên liệu chính là bột gạo, nước cốt dừa và lá rau mơ, còn có tên gọi khác là lá thúi địt.

– Sao dì biết con không ăn được món này?

– Vì tôi thấy cậu không phải người ở đây. Những người lạ thường không ăn được món này đâu.

– Nhưng dì bán cho con thì có thêm tiền mà con không ăn được thì cũng đâu trách được?

– Là vậy. Nhưng cậu không ăn được thì sẽ bỏ. Bỏ đồ ăn tội lắm!

Dì sợ tôi mang tội và có thể dì cũng sợ chính mình có tội khi biết người ta có thể gây ra tội mà không cản, tôi nghĩ vậy.

Bỏ thức ăn thì mang tội. Cái tội ở đây nó vô hình, vô tướng, nó chẳng giống như cái tội được qui định rõ ràng và để lại tác động hiện tiền như cân thiếu chẳng hạn.

Cái tội ở đây nó mơ hồ nhưng nó hiện diện rất sâu trong cuộc sống của người dân quê. Họ sợ bỏ thức ăn là mang tội, mang tội phí phạm, mang tôi phụ công người nông dân vất vả làm ra sản phẩm, mang tội với đất trời.

Nhưng liệu trời có phạt tôi và dì nếu chúng tôi bỏ phí thức ăn mà chính dì hoặc một ai đó khác nhọc công làm ra?

Tin thì có. Có thờ có thiêng. Huống chi niềm tin này, nỗi sợ này giúp con người sống tử tế hơn.

Tôi không biết trong trường kinh doanh người ta có dạy cho học viên cách bán hàng đặt lợi ích của khách hàng lên trên hay không, nhưng có lẽ dì chẳng học qua những trường lớp kinh doanh nào cả.

Dì kể, từ 14 tuổi dì đã theo ông nội bán bánh bò, nay đã được 62 tuổi, 48 năm trôi qua, gánh bánh bò vẫn giúp dì sống tốt vì vẫn được mọi người ủng hộ.

Tôi tin rằng những khách hàng khác, cũng như tôi, chẳng có lý do gì để không ủng hộ dì, sẽ quay lại chính gánh bánh bò của dì khi muốn ăn món bánh dân dã, thân thuộc này bởi một lẽ đơn giản dì đã xem người mua như chính mình, thậm chí còn đặt khách hàng lên trên lợi ích của mình.

Câu chuyện của dì làm tôi nhớ đến một câu chuyện khác khi về miền Tây. Anh hướng dẫn viên nhắc chúng tôi đừng thấy bắp luộc bên đường xanh mà ham mua, họ bỏ pin khi luộc đó. Dĩ nhiên, danh sách những điều nhắc nhở không chỉ bao nhiêu đó.

Tôi tự hỏi đâu là điều khác biệt giữa những người dân, cũng đều là dân quê, cũng buôn gánh bán bưng như nhau?

Phải chăng sự khác biệt nằm ở chính nỗi sợ? Phải chăng khi pháp luật không kiểm soát hết được mà trời đất thì lại luôn im lặng, nên con người ta chẳng ngại, chẳng sợ gì khi làm điều sai trái? Phải chăng khi con người không còn sợ đất trời, con người xa phần người và tiến gần về phần con nhiều hơn và đó là thảm kịch của xã hội ngày nay?

Nỗi sợ đất trời không gì khác ngoài việc tránh làm điều ác trước khi nói đến chuyện làm điều thiện.

Trong một số cuốn sách Phật học có câu chuyện sau. Khi Bạch Cư Dị hỏi thiền sư Ô Sào rằng cốt tủy đạo Phật là gì thì nhận được câu trả lời ngắn gọn:

– Chớ làm điều ác, nguyện làm việc lành, giữ tâm ý trong sạch.

Bạch Cư Dị nghe xong thầm nghĩ, ngỡ là Thiền sư sẽ khai thị đạo lý thâm sâu cho mình, không ngờ lại nói ra điều tầm thường đến thế. Cảm thấy quá thất vọng, Bạch Cư Dị nói:

– Đạo lý này đứa bé ba tuổi cũng biết nói.

Thiền sư mỉm cười:

– Đúng thế! Đứa bé ba tuổi cũng nói được, nhưng ông lão 80 tuổi làm chưa xong.

Rõ ràng không riêng gì ông lão 80 tuổi, rất nhiều người có học thức, chức cao quyền trọng vẫn làm không xong nếu trong tâm họ không luôn tâm niệm tránh điều bất thiện.

Mời xem thêm:

Đạo đức quan chức

Từ chuyện “tính” người đến việc trị nước

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới