Thứ Năm, 20/06/2024, 03:45
28.9 C
Ho Chi Minh City

Phụ nữ và truyền thông

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Phụ nữ và truyền thông

Dương Trọng Huế

(TBKTSG) –  Nghe vài diễn văn hội thảo, đọc vài báo cáo về phong trào phụ nữ, rất dễ đưa ra nhận định rằng vị trí người phụ nữ hiện đại đã bình đẳng với nam giới. Từ thân phận nô lệ, nàng hầu, thứ lẽ đến ngang hàng, thậm chí còn cao quý hơn cả cánh mày râu như hình ảnh bóng bẩy trong đoạn phim quảng cáo. Đại loại là một chàng trai lịch lãm mở cửa xe hơi, khẽ cúi người từ tốn nâng tay dẫn cô gái bước ra.

Dĩ nhiên, ta thừa biết các sản phẩm truyền thông có tính nghệ thuật và giải trí, đa số đến từ trí tưởng tượng nhuốm màu chủ nghĩa tiêu thụ. Xã hội thực tại là câu chuyện khác. Bình tâm suy ngẫm chút, sẽ thấy phim ảnh truyền thông cũng góp phần duy trì những quan niệm xã hội về giới.

Nói về giới, ta thường nghĩ đến giới tính, tức thuộc tính sinh học cố hữu từ lúc con người lọt lòng. Nhưng sự phân biệt địa vị vai trò nam và nữ lại dựa vào các thuộc tính xã hội, liên quan đến mong đợi xã hội đối với đàn ông và đàn bà. Thử nhớ lại cảnh quen thuộc trên truyền hình: một ông bố chuyển từ trạng thái hồi hộp chờ vợ sinh nở sang vẻ chán chường không phải vì em bé mang giới tính nữ. Anh ta chán vì con mình ra đời trái với mong đợi của cộng đồng, làm ảnh hưởng tới thể diện của anh ta và gia đình. Mong đợi này đến từ các quy ước và định kiến xã hội vô hình nhưng đầy quyền thế, hình thành và tồn tại trong quá trình giao tiếp truyền thông giữa con người với nhau. Đàn ông và đàn bà do đó bị giao các vai trò xã hội như những diễn viên tự nhiên trong sân khấu cuộc đời.

Một suy diễn phổ biến về giới là đàn ông thì phải mạnh mẽ và phụ nữ thì phải yếu đuối. Cố nhiên, suy diễn này mang quy ước xã hội nhiều hơn là vật lý. Vì vậy, sẽ dễ chấp nhận hơn khi đàn ông dùng bạo lực giải quyết sự khác biệt. Những sự kiện diễn ra theo thiên kiến xã hội đó về giới được xem là tin tức hơn là vấn đề.

Những bản tin về đàn ông đánh phụ nữ có vẻ được đối xử rất bình thường trong khi câu chuyện ngược lại, phụ nữ đánh đàn ông, mới là quan trọng, là hấp dẫn. “Kiều nữ hiếp dâm” nam tài xế taxi là tin sốt dẻo, được khai thác đủ góc cạnh và trình bày nổi bật so với các tin tức khô khốc, vô cảm về những vụ lạm dụng bé gái hay bạo hành gia đình triền miên. Thử gõ Google từ khóa “hiếp dâm vị thành niên”, “chồng đánh vợ” sẽ thấy hơn 700.000 tin liên quan. Loại trừ các tin nước ngoài, số còn lại vẫn rất lớn. Rồi tiếp tục bấm vào một vài tin gần đây. Em bé bán vé số 16 tuổi ở An Giang bị hãm hiếp nhiều lần đến có thai đang vất vả nuôi con. Người vợ mang thai bảy tháng ở Quảng Nam bị chồng dùng cuốc đánh dã man phải chạy lên núi…

Nếu dùng phương pháp phân tích nội dung tin tức, rất có thể sẽ cho ra một kết luận là tính thời sự và đại khái của truyền thông là chủ đạo, thay cho phân tích nguyên nhân, vai trò của cá nhân, thiết chế và đoàn thể. Khi tần suất tin tức bề nổi về bạo lực giới nhiều, chỉ số vô cảm trước bạo lực sẽ tăng lên, tệ hơn là bạo lực bị bình thường hóa. Nhiều ông chồng cứ vin vào đó mà hành xử sau cánh cửa đóng kín.

Neil Postman(*) từng cảnh báo, truyền thông có thể tầm thường hóa các vấn đề xã hội nghiêm trọng khi tính đại khái bề nổi, mang hơi hướng tiêu khiển của tin tức được trau chuốt hơn là suy ngẫm sâu xa về nguyên nhân để hiểu và giải quyết vấn đề từ gốc rễ. Thế nên, dù có những cải thiện thì vẫn còn đó nhiều thiên kiến với phụ nữ, kể cả cách họ bị mô tả trên truyền thông. Đó là một bất công với những người đang chống đỡ một nửa bầu trời, như lời mở đầu bài hát bất hủ “Woman” của John Lennon (**).

(*) Neil Postman là nhà phê bình văn hóa và truyền thông, tác giả cuốn sách “Amusing Ourselves to Death”.

(**)John Lennon là ca sĩ ban nhạc The Beatles.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới