Thứ Sáu, 14/06/2024, 17:05
27 C
Ho Chi Minh City

Phát triển thủy điện ồ ạt: hệ quả khó lường!

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Phát triển thủy điện ồ ạt: hệ quả khó lường!

Việt Nam cần phát triển bền vững các dự án thuỷ điện. Trong ảnh là nhà máy Thuỷ điện A Vương 2, tỉnh Quảng Nam – Ảnh: WWF

(TBKTSG Online) – Sự phát triển ồ ạt các dự án thủy điện trên khắp cả nước gần đây nằm trong mục tiêu về phát triển nguồn điện năng, nhưng sự phát triển này đang kéo theo mối lo ngại về tác động môi trường và xã hội.

Nhân dịp Tổ chức bảo tồn thiên nhiên WWF thực hiện bản đánh giá tác động môi trường, xã hội của các dự án thủy điện ở tỉnh Quảng Nam, Thời báo Kinh tế Sái Gòn Online đã có cuộc trao đổi cùng ông Marc Goichot, điều phối viên chương trình lưu vực sông của WWF về vấn đề phát triển thủy điện bền vững.

TBKTSG Online: Ông có cho rằng, 57 dự án thủy điện là quá nhiều đối với tỉnh Quảng Nam không?

Ông Marc Goichot: 57 dự án là rất nhiều trong một khoảng thời gian ngắn đối với toàn bộ lưu vực sông. Chúng tôi vẫn chưa thể đo được một cách hoàn chỉnh khả năng phục hồi của hệ sinh thái này, vì vậy không biết chắc là những con sông này có thể chịu thêm bao nhiêu công trình nữa trước khi chúng mất đi tính nguyên trạng. Điều này có nghĩa là trước khi vượt ngưỡng, dòng sông sẽ trải qua những biến đổi nghiêm trọng và sẽ ảnh hưởng tới các cộng đồng dân cư sống phụ thuộc vào những con sông này.

Vì vậy, chính quyền cần phải chú ý tới những cảnh báo và phát triển năng lực thủy điện theo từng bước hợp lý, đồng thời phải kiểm tra những ảnh hưởng từ những dự án trước. Việc này liên quan tới việc quan sát xem hệ thống sông phản ứng ra sao đối với những dự án đang được thi công trước khi bắt đầu một dự án mới.

Bản đánh giá môi trường chiến lược là một công cụ quy hoạch nhằm hỗ trợ đưa ra các quyết định, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối liên quan lâu dài của việc phát triển thủy điện và môi trường, xã hội và kinh tế.

Nói cách khác, một bản đánh giá sẽ đưa ra những khuyến cáo giúp phát triển thủy điện một cách bền vững, có nghĩa là đáp ứng được những nhu cầu về điện với ít tác hại nhất.

Tỉnh Quảng Nam có 57 dự án (gồm 46 dự án năm 2006 và 11 dự án nhỏ mới bổ sung).

Tỉnh Đắk Nông trong kế hoạch từ 2004 đến 2010 sẽ xây dựng 64 thủy điện.

Nếu bản đánh giá chỉ ra một dự án có tác hại đến môi trường hoặc cuộc sống dân cư, chẳng hạn dự án Đăk Mi 4, thì chính quyền sẽ phải làm gì? Có nên bắt buộc chủ đầu tư điều chỉnh lại theo quy định?

Bản đánh giá giúp chúng ta nghĩ tới các ảnh hưởng tích lũy chứ không đơn thuần là ảnh hưởng từ một dự án riêng lẻ. Đấy là lý do tại sao nó lại quan trọng như vậy. Một bản đánh giá có thể giúp chúng ta có được cái nhìn tổng thể và chỉ ra những vấn đề thường bị coi là không quan trọng.

Đăk Mi 4 lại là một dự án khác, vì đây là đập thủy điện duy nhất ở Quảng Nam chuyển hướng dòng nước từ một dòng sông sang một dòng khác. Công trình này chuyển dòng chảy hàng năm với tốc độ 71 m3/giây từ sông Cái/sông Bung vào hồ chứa Thu Bồn. Việc này đặt ra hai câu hỏi: Nếu nhìn từ góc độ kinh tế, lượng nước ở đây sẽ không đủ để cung cấp cho thành phố Đà Nẵng. Còn nếu nhìn từ góc độ môi trường, dòng chảy hàng năm ở sông Cái sẽ bị giảm.

Vì công trình đang trong giai đoạn thi công, bản đánh giá khuyến cáo cần phải thay đổi thiết kế cửa đổ vào sông Cái để làm sao cho nước được đổ vào một cách tự nhiên nếu điều này nằm trong những quy định thi công sau này. Việc này tạo ra những cơ hội mở trong tương lai để quyết định xem liệu việc phát điện cho mạng lưới điện quốc gia có quan trọng hơn việc cung cấp nước, hoặc dòng chảy môi trường nhỏ nhất ở sông Cái.

Bản đánh giá cũng khuyến cáo rằng các thiết bị cần được đặt đúng vị trí trong cấu trúc của một tổ chức lưu vực sông. Điều này có thể giúp tìm ra giải pháp cân bằng.

Lâu nay các công trình thủy điện chỉ được đánh giá ở khía cạnh sản xuất điện, hầu như không đánh giá tác động mà thủy điện sẽ ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, cuộc sống người dân ở nơi giải tỏa và đất nông nghiệp… Lời khuyên của ông để hạn chế mặt trái của thủy điện?

Việt Nam cần điện năng phục vụ cho sự phát triển đất nước và thủy điện chính là ngành có tính cạnh tranh cao trong việc sản xuất điện. Nhưng kinh nghiệm đã chỉ ra rằng, thủy điện đã gây ra những ảnh hưởng lớn cho môi trường và xã hội trong đó có những ảnh hưởng không hề dễ được nhận ra hay đoán trước. Lợi ích từ thủy điện rất dễ được nhìn ra nhưng những vấn đề về môi trường và xã hội thì khó hơn nhiều.

Tại khu vực miền Trung Việt Nam, nhiều cộng đồng dân cư sinh sống rất phụ thuộc vào nguồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là cộng đồng dân tộc miền núi, vì thế thủy điện bền vững là một thách thức to lớn. WWF khuyến cáo nên phát triển những công cụ giúp hiểu rõ hơn ảnh hưởng của thủy điện và ưu tiên các dự án không chỉ dựa vào việc phát điện mà còn phải dựa vào mặt kinh tế xã hội.

Chúng tôi tin rằng nếu có công cụ hỗ trợ việc đưa ra quyết định như vậy thì sẽ có lợi cho tất cả các bên liên quan. Việc này sẽ giúp chính phủ có một công cụ thiết thực trong việc cân bằng sự phát triển kinh tế và mục tiêu phát triển bền vững, tránh những sự khắc phục không cần thiết và chi phí khắc phục, đồng thời rút ngắn thời gian thi công.

Việc quan tâm đến mặt xã hội và môi trường sẽ không tạo ra những rào cản cho việc phát triển thủy điện bền vững. Những nhà đầu tư cũng sẽ có lợi từ việc này vì giúp họ giảm sự bấp bênh, trì hoãn, từ đó giảm rủi ro về tài chính. Người dân chịu ảnh hưởng bởi dự án sẽ có nhiều cơ hội trong việc tham gia sớm hơn vào quá trình quy hoạch vì vậy sẽ có nhiều cơ hội hơn trong việc phát triển các sinh kế bền vững. Thực trạng môi trường và đa dạng sinh học sẽ được bảo vệ tốt hơn qua việc sớm xác định được các ảnh hưởng.

WWF sẽ hỗ trợ Quảng Nam như thế nào từ cơ sở bản đánh giá? Ông hy vọng sẽ đạt được mục tiêu gì?

Theo tôi, bản đánh giá thủy điện sẽ mở ra nhiều cơ hội cho việc hợp tác. WWF có thể giúp các nhà đầu tư ở Quảng Nam hiểu hơn được tầm quan trọng của việc phát triển “chính sách sông nguyên trạng” hoặc giữ “các dòng sông chảy tự do”. Chúng tôi sẵn sàng cùng với Sở Tài nguyên Môi trường Quảng Nam tạo ra những diễn đàn giúp các cộng đồng hiểu rõ hơn những biến đổi liên quan tới sự phát triển thủy điện, ảnh hưởng của những sự biến đổi đó đối với họ, và giúp họ điều chỉnh lại sinh kế của mình để phù hợp với các sự thay đổi đó.

Một điều rất quan trọng là bản đánh giá khuyến cáo việc giữ các dòng sông trong lưu vực chảy tự nhiên, từ đầu nguồn ra đến biển, đảm bảo các dòng chảy (tự nhiên, phù sa, các chất dinh dưỡng, và dòng di chuyển của cá) được duy trì để bù đắp và duy trì sự cân bằng của hệ thống sông. Ngoài ra, việc giám sát những biến đổi của hệ sinh thái hay tìm kiếm các giải pháp về mặt tài chính để chia sẻ lợi ích từ thủy điện với những cộng đồng chịu ảnh hưởng cũng giúp mang lại nhiều hơn cơ hội hợp tác.

Từ việc đánh giá tác động của dự án thủy điện ở Quảng Nam, khuyến nghị chính sách đối với Chính phủ về chiến lược phát triển thuỷ điện bền vững ở Việt Nam là gì?

Dự án thủy điện cần được nhìn trong một tổng thể của toàn lưu vực sông. Một bản đánh giá chi tiết về tích hợp kế hoạch lưu vực sông sẽ là bước đi đầu tiên trong việc quy hoạch thủy điện.

Theo tôi, những quyết định về việc đầu tư các dự án thủy điện nên dựa vào những công cụ và hướng dẫn được áp dụng cho phù hợp với hoàn cảnh của địa phương. Những vấn đề về khía cạnh môi trường cần được nêu ra sớm hơn trong quá trình quy hoạch.

Bên cạnh đó, quy định cảnh báo trước cần được áp dụng khi mà những rủi ro không được hiểu rõ, vì hậu quả của việc quy hoạch thủy điện yếu kém là rất nghiêm trọng.

Ví dụ, cộng đồng sống ven biển sẽ dễ bị ảnh hưởng nặng nề bởi bão hay mực nước biển dâng cao liên quan tới việc biến đổi khí hậu. Các con sông là rất cần thiết trong việc bảo vệ các cộng đồng vùng ven biển bằng việc tích tụ phù sa dọc bờ biển, và thủy điện có thể sẽ giảm dòng chảy của phù sa.

Xin cảm ơn ông!

THÀNH TRUNG thực hiện

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới