Thứ Bảy, 15/06/2024, 23:23
27.8 C
Ho Chi Minh City

Phá giá danh nghĩa không giải quyết được nhập siêu

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Phá giá danh nghĩa không giải quyết được nhập siêu

Huyền Đức

(TBKTSG Online) – Trong bài Tỷ giá: bất ổn đằng sau sự ổn định danh nghĩa đăng trên TBKTSG số 45-2014 ra ngày 6-11, tác giả đã sử dụng những tính toán về tỷ giá hiệu lực danh nghĩa (NEER) và tỷ giá hiệu lực thực (REER) để phân tích sự tác động của tỷ giá đối với sản xuất trong nước cũng như tác động đến cán cân thương mại của Việt Nam với các nước. Tuy kết luận của bài viết đối với điều chỉnh tỷ giá là chưa rõ ràng nhưng cần nhắc lại rằng tác giả đã từng khuyến nghị phá giá tiền đồng khoảng 3-4%/năm, để hỗ trợ xuất khẩu và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp sản xuất trong nước trước hàng nhập khẩu.

Đây cũng là một quan điểm khá phổ biến và chúng ta cần có những tranh luận cụ thể về vấn đề này.

Điều chỉnh “danh nghĩa” gần như “vô nghĩa”

Trong Báo cáo Kinh tế vĩ mô năm 2012, các chuyên gia trong Nhóm tư vấn chính sách kinh tế vĩ mô của Ủy ban Kinh tế đã sử dụng một số công cụ kỹ thuật để phân tích tác động gộp của việc điều chỉnh tỷ giá đến xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại.

Trong thời điểm hiện nay, việc cải thiện cán cân thương mại rất khó, hoặc không thể, nếu thực hiện thông qua những biện pháp điều chỉnh “danh nghĩa” như phá giá đồng tiền.

Theo đó, khi điều chỉnh tỷ giá tăng 1%, nhập khẩu trong tháng đầu tiên giảm không đáng kể (-0,04%), và quá trình giảm sẽ kết thúc trong vòng tám tháng, khoảng thời gian “ảnh hưởng sản lượng” chiếm ưu thế so với “ảnh hưởng giá hàng nhập khẩu”. Tuy nhiên, từ tháng thứ chín, nhập khẩu bắt đầu tăng do tác động của tỷ giá, và tính gộp sau một năm, giá trị nhập khẩu được ước lượng tăng 0,06%. Điều này cho thấy, “ảnh hưởng giá hàng nhập khẩu” cuối cùng đã dần trung hòa và lấn át “ảnh hưởng sản lượng”. Kim ngạch nhập khẩu không giảm sau khi điều chỉnh tỷ giá được giải thích bởi đặc điểm cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam là phần lớn nhập khẩu là máy móc thiết bị và nguyên nhiên vật liệu phục vụ sản xuất trong nước, chiếm trên dưới 90% giá trị nhập khẩu hàng năm trong giai đoạn 1995-2011.

Đối với xuất khẩu, như phân tích trong bài Tỷ giá: bất ổn đằng sau sự ổn định danh nghĩa, tỷ giá tăng có thể khiến giá hàng hóa Việt Nam cạnh tranh hơn và vì thế tăng được xuất khẩu. Tuy nhiên, điều này chỉ đúng ở ba tháng đầu tiên, tác động tiêu cực của điều chỉnh tỷ giá bắt đầu thể hiện từ tháng thứ tư và các tháng tiếp theo. Sau một năm điều chỉnh tăng tỷ giá 1%, giá trị xuất khẩu được ước lượng sẽ giảm 0,15%. Xuất khẩu không tăng như kỳ vọng do xuất khẩu của Việt Nam sử dụng nhiều đầu vào nhập khẩu nên sau khi “ảnh hưởng giá hàng nhập khẩu” lấn át, chi phí đầu vào của các ngành sản xuất hàng xuất khẩu sẽ gia tăng, giá đầu ra tăng theo và trung hòa lại tác động của giá hàng hóa nội địa cạnh tranh hơn ban đầu.

Do vậy, tác động gộp của phá giá đến cán cân thương mại chỉ tích cực trong tám tháng, nhưng tính chung cho cả một năm, cán cân thương mại không được cải thiện, thậm chí theo chiều hướng tăng nhập siêu. Cán cân thường mại gần như quay trở lại trạng thái ban đầu sau 14 tháng điều chỉnh tỉ giá.

Chất lượng xuất khẩu có vấn đề

Trong một phân tích gần đây tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2014 với kết quả tính toán từ bảng I-O của Việt Nam, các tác giả cũng nhận định xuất khẩu tuy làm tăng sản xuất xấp xỉ 12% nhưng lan tỏa đến giá trị gia tăng giảm (-13.3%) và quan trọng hơn là lan tỏa đến nhập khẩu tăng rất mạnh (52%). Điều này khẳng định xuất khẩu ở thời điểm hiện nay không chỉ là xuất khẩu sản phẩm thô, tài nguyên và sản phẩm gia công mà còn gây nên nhập siêu mạnh.

Xét trong giai đoạn từ năm 2000 đến nay, nền kinh tế Việt Nam luôn trong tình trạng nhập siêu cao. Đỉnh điểm là năm 2008, tổng mức nhập siêu hàng hóa là trên 18 tỉ đô la Mỹ. Với một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, vấn đề nhập siêu cũng không hẳn là không tốt, nếu các hàng hóa nhập khẩu phục vụ cho nhu cầu sản xuất và tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên trên thực tế, các loại hàng hóa nhập khẩu lại chủ yếu phục vụ cho khu vực FDI, một khu vực mà hầu hết máy móc, thiết bị, nguyên nhiên vật liệu… dùng cho sản xuất chủ yếu phải nhập khẩu, và sau đó lại phục vụ cho xuất khẩu. Những mặt hàng xuất khẩu như điện tử; máy tính và linh kiện; điện thoại và các loại linh kiện; hàng dệt may; giày dép… mang nặng tính lắp ráp gia công, hàm lượng giá trị gia tăng thấp, hiệu quả cho nền kinh tế cũng không cao.

Điều này có thể thấy được qua nghiên cứu tình hình nhập siêu và tốc độ tăng trưởng GDP trong giai đoạn 2000-2012 trong hình dưới đây. Nhập siêu có cao hay thấp thì GDP vẫn tăng trưởng khá trong giai đoạn này.

Một điểm cần lưu ý trong yếu tố này là xu hướng nhập khẩu và xuất khẩu của khu vực FDI cũng ngày càng “lấn lướt”, dần dần chiếm lĩnh thị phần của khu vực kinh tế trong nước.

Một số kết luận

Trước hết cần phải thấy rằng đối với Việt Nam trong thời điểm hiện nay, việc cải thiện cán cân thương mại rất khó, hoặc không thể, nếu thực hiện thông qua những biện pháp điều chỉnh “danh nghĩa” như phá giá đồng tiền. Điều đó chỉ mang lại những lợi ích “danh nghĩa” trong ngắn hạn mà không cải thiện được gốc rễ vấn đề nhập siêu. Với chất lượng xuất khẩu, như phân tích ở trên, tăng xuất khẩu cũng chỉ là xuất khẩu hộ cho hàng xóm mà lợi ích mang lại cho đất nước là rất nhỏ. Tất nhiên, việc giữ tỷ giá cố định trong thời gian dài cũng không phải là tốt mà cần tăng cường tính linh hoạt của tỷ giá trong giới hạn ổn định cho phép, tăng biên độ dao động của tỷ giá thay vì vẫn giữ ở mức 1% hiện nay (kể từ đầu năm 2011). Bên cạnh đó, cần tránh xu hướng điều chỉnh tăng đột ngột một chiều tỷ giá sau đó giữ nguyên tỷ giá chính thức trong thời gian dài, thay vào đó, cần tạo một khuôn khổ linh hoạt hơn cho tỷ giá với sự thay đổi tỷ giá chính thức có lên, có xuống với mức điều chỉnh nhẹ với tần suất nhiều hơn.

Cuối cùng, căn cơ nhất cho bài toán thâm hụt thương mại vẫn phải là tái cơ cấu triệt để nền kinh tế, cải cách thể chế nhanh chóng để nâng cao được năng lực cạnh tranh công nghệ quốc gia, phục hồi sản xuất trong nước.  

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới