Thứ Sáu, 14/06/2024, 13:22
35.6 C
Ho Chi Minh City

Nâng cao hiệu quả đầu tư công

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Nâng cao hiệu quả đầu tư công

Anh Thư

(TBKTSG) – Phát biểu tại phiên thảo luận của Quốc hội, nhiều đại biểu Quốc hội yêu cầu gói kích cầu trên 143.000 tỉ đồng (tương đương 8 tỉ đô la Mỹ) phải được sử dụng có hiệu quả.

Phần lớn gói kích cầu này thuộc nguồn vốn ngân sách nhà nước và nguồn trái phiếu chính phủ. Vì vậy, yêu cầu sử dụng gói kích cầu có hiệu quả phải được gắn chặt với việc nâng cao hiệu quả đầu tư công. Nếu không, nó vừa làm cho nền kinh tế tiếp tục phát triển trì trệ, lại vừa xuất hiện nguy cơ lạm phát cao quay trở lại.

Một trong những căn bệnh trầm kha của đầu tư công trong thời gian qua là kém hiệu quả. Hiệu quả đầu tư của toàn bộ nền kinh tế đã thấp, đầu tư công lại càng thấp hơn. Từ năm 2001- 2005, hệ số ICOR (tức tỷ lệ vốn đầu tư đã bỏ ra để tạo ra một đơn vị gia tăng GDP) là khoảng gần 5 lần và năm 2008 tăng lên 6,7 lần. Hệ số ICOR của khu vực kinh tế nhà nước, trong đó có đầu tư công và của doanh nghiệp nhà nước năm 2007 là 8,1 lần, cao hơn con số 5,17 lần của toàn bộ nền kinh tế và cao hơn con số 3,7 lần của khu vực kinh tế ngoài nhà nước.

Hệ số ICOR của Việt Nam cao có phần vì đầu tư công cho kết cấu hạ tầng kinh tế và xã hội lớn, tác động đến tăng trưởng GDP có độ trễ. Mặt khác, tăng trưởng GDP chủ yếu dựa vào tăng đầu tư, chiếm trên 40% GDP, kéo theo ICOR cao, hiệu quả đầu tư kém.

Có ý kiến cho rằng hệ số ICOR của Việt Nam cao là điều không tránh khỏi vì Việt Nam là nền kinh tế có điểm xuất phát thấp, nên để phát triển nhanh, phải đầu tư nhiều vào các công trình kết cấu hạ tầng. Lập luận này thiếu thuyết phục vì các nước trong khu vực ở thời kỳ đầu công nghiệp hóa cũng có điểm xuất phát phát triển kinh tế thấp và nhu cầu lớn về đầu tư cho các công trình kết cấu hạ tầng như Việt Nam hiện nay, nhưng hiệu quả đầu tư của họ cao hơn hẳn (Hàn Quốc tăng trưởng 7,9% từ năm 1961-1980, mà chỉ cần đầu tư 23,3% GDP, hệ số ICOR 3 lần; các con số tương tự của Malaysia là 7,2% từ 1981-1995, 32,9% GDP, 4,6 lần; của Thái Lan là 8,1% từ 1981-1995, 33,3% GDP, 4,1 lần và của Trung Quốc là 9,7% từ 2001-2006, 38,8% GDP, 4 lần).

Sai lầm trong quyết định đầu tư, thiếu sót trong tổ chức thực hiện và tham nhũng trong đầu tư xây dựng làm thất thoát, lãng phí một nguồn lực không nhỏ là nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả đầu tư kém.

TS. Phạm Sỹ Liêm, Phó chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, đã thống kê có khoảng 15% giá trị đầu tư của Nhà nước bị thất thoát trong các công trình đầu tư xây dựng. Tình trạng thiếu trách nhiệm, không sâu sát thực tế hoặc chỉ quan tâm đến lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm, bệnh thành tích theo nhiệm kỳ, thiếu tuân thủ các quy định về chuẩn bị đầu tư, thẩm quyền quyết định đầu tư, vi phạm quy hoạch đã được phê duyệt… là những nguyên nhân dẫn đến có những quyết định đầu tư sai.

Những quyết định đầu tư sai chẳng những làm thất thoát, lãng phí vốn đầu tư mà còn gây khó khăn cho việc khắc phục hậu quả. Có trường hợp xây dựng xong không sử dụng được, lãng phí gần như toàn bộ vốn đầu tư (một số cảng cá ở ĐBSCL, Trung tâm Hội nghị tỉnh Bạc Liêu xây xong chỉ để… ngắm, đề án 112 về tin học hóa quản lý hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2005 quyết định sai chủ đầu tư) hoặc phải di chuyển đến địa điểm mới (Nhà máy đường Linh Cảm, Hà Tĩnh, Nhà máy đường Thừa Thiên-Huế…) vừa mất thêm chi phí tháo dỡ, lại vừa phải bỏ thêm chi phí xây dựng một lần nữa.

Tăng GDP chạy theo số lượng, tìm mọi cách tăng lượng vốn đầu tư, trước hết là đầu tư công, diễn ra phổ biến. Bố trí đầu tư vượt quá khả năng cho phép, nhất là ngân sách nhà nước, phân bổ đầu tư cho cả những dự án chưa đủ thủ tục, những dự án chưa cần thiết, bất chấp hiệu quả… là sản phẩm của cách làm trên.

Từ đây phát sinh đầu tư dàn trải, nợ đọng trong đầu tư xây dựng lớn. Hàng năm có hàng vạn công trình đầu tư nhỏ và vừa (nhóm B, C), nên mỗi công trình chỉ được phân bổ trên 1 tỉ đồng dẫn đến thời gian xây dựng kéo dài. Nợ đọng đầu tư xây dựng mấy năm qua thường mỗi năm khoảng 10.000 tỉ đồng.

Không ít người đã tận dụng việc quản lý lỏng lẻo để đục khoét đầu tư công, nhất là những người có chức, có quyền. Theo báo cáo điều tra tham nhũng ở Việt Nam do Ban Nội chính trung ương thực hiện cuối năm 2005, có tới 56,5% cán bộ, công chức được hỏi đánh giá: cấp trên trực tiếp của mình tham nhũng ở các mức độ khác nhau.

Năng lực, trình độ chuyên môn cán bộ, công chức chưa ngang tầm, một bộ phận vụ lợi gây thất thoát, lãng phí trong quá trình triển khai thực hiện đầu tư. Nguy hiểm hơn, một bộ phận công chức đã tham gia vào quá trình hoạch định chính sách, cơ chế và tham gia vào hoạt động kinh tế của các tổ chức kinh tế lớn để mưu lợi cục bộ và mưu lợi cá nhân.

Tình trạng lập quy hoạch chỉ để đủ thủ tục xin đầu tư, quyết định kế hoạch đầu tư không được chuẩn bị trước, thiếu căn cứ khoa học, thiếu sự gắn kết giữa quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị diễn ra phổ biến. Việc xử lý liên ngành, liên vùng và việc xử lý các phương án, các điều kiện thực hiện quy hoạch chưa được chỉ rõ; quy hoạch về tổ chức lãnh thổ ở nhiều nơi còn tình trạng chồng chéo, thiếu ăn khớp.

Đã thế trong tổ chức thực hiện lại tuỳ tiện, không nghiêm. Công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán của các cơ quan nhà nước chưa thường xuyên, chưa liên tục, công tác giám sát hiệu quả thấp. Kết quả thanh tra, kiểm tra cho thấy, các công trình, dự án đều có sai phạm trong khâu lập thủ tục đầu tư, thiết kế, đấu thầu, sử dụng vốn đầu tư sai mục đích, nghiệm thu, thanh quyết khống, quyết toán sai so với khối lượng thực tế đã thi công, đơn giá, định mức… gây thất thoát, lãng phí đáng kể.

Để hạn chế, tiến tới loại bỏ đầu tư sai, cần có cơ quan đánh giá dự án độc lập. Cơ quan này có thể là Vụ Thẩm định và Đánh giá đầu tư thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư hoặc xây dựng một Trung tâm Thẩm định dự án đầu tư quốc gia độc lập, nơi tập trung các chuyên gia đánh giá dự án có đủ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền quyết định đầu tư ở cấp bộ và cấp tỉnh chỉ quyết định đầu tư khi đã có sự tham gia và có ý kiến của cơ quan đánh giá dự án độc lập.

Đầu tư công là tiền thuế của dân. Kinh nghiệm của các nước cho hay, để thực hiện tốt quản lý nhà nước đối với đầu tư công thì phải thực hiện kiểm toán tin cậy, thực hiện trách nhiệm giải trình và giám sát chặt chẽ. Thiếu vắng ba công cụ này hoặc đã có nhưng chưa đầy đủ hoặc hoạt động kém hiệu quả, là nguyên nhân dẫn đến tham nhũng. Thí dụ, không thể giám sát được nếu không có kết quả kiểm toán tin cậy và thiếu giải trình.

Đối với đầu tư ngân sách thì cần ngăn chặn việc hỗ trợ mang tính bao cấp, đình hoãn khởi công các dự án không có trong quy hoạch được duyệt, chưa đủ thủ tục theo quy định, còn nhiều vướng mắc về thủ tục đầu tư, chưa giải phóng mặt bằng…

Ngừng triển khai các dự án chưa thật sự cấp bách, không mang lại hiệu quả. Đưa các dự án thuộc lĩnh vực sản xuất, kinh doanh có khả năng thu hồi vốn ra khỏi danh mục tín dụng đầu tư ưu đãi của Nhà nước để tập trung cho các công trình hạ tầng kinh tế và xã hội.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới