Thứ Năm, 13/06/2024, 14:43
35 C
Ho Chi Minh City

Lật tẩy một “bác sĩ Madoff”

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Lật tẩy một “bác sĩ Madoff”

Bác sĩ Scott Reuben, chuyên gia gây mê ở bệnh viện Baystate Medical Center tại Massachusetts (Mỹ).

(TBKTSG Online) – Từ những kết quả thử nghiệm không có thật và được mô tả qua các bài viết bịa ra, hàng triệu người đã sử dụng những loại thuốc giúp mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các hãng dược.

Các bệnh nhân được cho rằng đã thử nghiệm thuốc giúp tăng quá trình hồi phục hậu phẫu trong thực tế không hề tồn tại. Cả 21 bài báo khoa học mô tả đặc tính của những phân tử kỳ diệu này chỉ là một dãy số liệu không có cơ sở, theo Le Monde. Nhưng do tin vào những kết quả giả mạo này, hàng triệu người đã sử dụng loại thuốc giúp mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các hãng dược tên tuổi như Pfizer, Merck hoặc Wyeth.

Nhân vật chính của câu chuyện lừa đảo trong khoa học này là Scott Reuben. Chuyên gia gây mê người Mỹ, tác giả của hàng chục bài viết về y khoa, đã thú nhận mọi chuyện không phải vì hối cải, mà do bị lật mặt nạ: hai trong số những tóm tắt nghiên cứu của Reuben thực hiện vào tháng 5-2008 đã khiến các dịch vụ y khoa của bệnh viện Baystate Medical Center ở Massachusetts (Mỹ) phải cảnh giác, vì bác sĩ trưởng khoa chống đau này không được phép tiến hành những thử nghiệm trên. Thế là vụ lừa đảo nhanh chóng bị phát hiện.

Vụ lừa đảo kéo dài từ năm 1996 và thuộc loại nghiêm trọng nhất. Năm 2004, vụ chuyên gia Hàn Quốc Hwang Woo-suk tự nhận đã nhân bản phôi người đầu tiên từ những kết quả giả mạo, hoặc như nhà vật lý Hendrick Schon của phòng thí nghiệm Bell, tác giả ít nhất 16 bài báo dỏm trong thời gian từ 1998 đến 2001, chỉ là những trường hợp nhỏ so với Scott Rouben, người được báo chí đặt tên là “bác sĩ Madoff” khi liên hệ đến vụ lừa đảo nghiêm trọng của nhà tài chính Mỹ.

Động cơ của hành vi lừa đảo trên là cuộc chạy đua săn tìm sự nổi tiếng và kèm theo đó là các khoản tín dụng được cấp. Hãng dược Pfizer tài trợ một phần những “công trình” của bác sĩ Reuben và biến ông thành một trong những phát ngôn viên tại các hội nghị khoa học. Ông đã ra sức biện hộ trước các cơ quan cho phép sử dụng thuốc về việc sử dụng các phân tử thử nghiệm ở những bệnh nhân không có thật.

Trong khi chờ đợi những diễn biến mới phát sinh, sự việc này, cũng như mọi lần khi có một vụ lừa đảo bị lật tẩy, buộc người ta phải thắc mắc về tính xác thực của các ấn bản khoa học, đặc biệt trong y khoa. Trong giới khoa học, người ta vẫn thường bảo rằng “đăng tải hoặc là biến mất” để nói về việc tạo dựng tên tuổi (hoặc không được ai biết đến) nếu như các công trình nghiên cứu được đăng trên các tạp chí khoa học. Chính vì vậy, các tạp chí chuyên ngành này có trách nhiệm đặc biệt đối với chất lượng các công trình được chuyển cho họ. Các tạp chí có uy tín nhất thường phải nhờ đến các chuyên gia thẩm định trước khi đăng bài.

Trong trường hợp bác sĩ Reuben, bộ lọc này đã bị bỏ qua. Làm thế nào mà hệ thống biên tập của tạp chí mất hẳn sự cảnh giác, nhất là khi ông Reuben có quá nhiều bài viết? Lòng tin quá đáng hay bị lạm dụng? Nhiều nghiên cứu mới đây cho thấy không ít các nhà nghiên cứu, ở mức độ thấp hơn, lợi dụng những kẻ hở của hệ thống tự điều tiết này, vốn thường bị đánh giá là kém hoàn hảo nhất.

Việc đạo công trình có thể là một động cơ. Một nghiên cứu do các chuyên gia ở đại học Texas tiến hành và được công bố trên tạp chí Science ngày 5-3 cho phép xác định có đến 212 cặp bài viết được “nhân bản” với tỷ lệ 86,2%, nhưng ký dưới tên các tác giả khác nhau. Khi được liên hệ, những tác giả này đã phản ứng khác nhau, trong đó 35% thừa nhận có vay mượn và xin lỗi về chuyện đó, 22% tự nhận là đồng tác giả không liên quan đến việc biên tập, 17% cho biết rằng họ không biết có tên mình xuất hiện trong bài viết có vấn đề… Phân nửa số trường hợp đạo công trình được ghi nhận ở các tạp chí khoa học không nhận được câu trả lời từ phía nhà xuất bản.

Một nghiên cứu khác đăng ngày 13-2 trên British Medical Journal cho thấy một số tạp chí, không rõ vô tình hay hữu ý, đã đăng các công trình được ngành dược tài trợ. Khi xem xét kỹ 274 nghiên cứu về vaccin bệnh cúm, bác sĩ Tom Jefferson của Ý nhận thấy rằng những nghiên cứu xuất hiện trong các báo được đánh giá là nghiêm túc nhất lại không hẳn là được tiến hành tốt nhất và rõ ràng nhất. Khác biệt ở đây chính là tính chất của nhà tài trợ nghiên cứu. Cụ thể hơn, các hãng dược lớn nhất có nhiều cơ may nhìn thấy các công trình mà họ tài trợ xuất hiện trên các tờ báo và tạp chí hàng đầu, trong đó tất nhiên họ sẵn sàng mua các trang quảng cáo kèm theo.

Đôi khi vì bị nghi ngờ là công cụ của các hãng dược, tạp chí y khoa cũng bị chỉ trích về chuyện không đăng tải các nghiên cứu. Một nghiên cứu được tạp chí PloS Medicine đưa lên internet cho thấy các nghiên cứu lâm sàng giai đoạn 1 của Pháp – dùng để đánh giá mức độ độc hại của một loại thuốc muốn xuất hiện trên thị trường – có xác suất được đăng trên các tạp chí khoa học là rất thấp: 17%, so với 43% đối với các nghiên cứu từ giai đoạn 2 đến 4, gần giai đoạn được kinh doanh. Dù sao đi nữa, các kết quả của giai đoạn 1 không phải là không hữu ích, bởi từ đó người ta có thể rút ra được thông tin về các phân tử được thử nghiệm và tránh cho người khác khỏi phải đi vào những hướng nghiên cứu sai.

Trong bối cảnh vụ Reuben, liệu những nghiên cứu trên có dẫn đến những quy tắc ứng xử mới của các nhà khoa học và xuất bản tạp chí? Những người lạc quan sẽ bảo rằng kẻ gian dối bao giờ cũng bị lộ diện. Những người khác thì yêu cầu phải công khai nhiều hơn về những liên hệ tài chính giữa các tác nhân khác nhau. Nhưng trong tình hình khủng hoảng kinh tế hiện nay, đa số sẽ thống nhất rằng tăng cường cẩn trọng là quan trọng nhất.

MINH TRƯỜNG  

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới