Thứ Tư, 17/07/2024, 23:18
25.6 C
Ho Chi Minh City

Góc lịch sử ngưng đọng

Hạ Lian

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

(KTSG) – Là thủ đô của xứ quý cây xanh, ngoại ô Paris bảo vệ rất nhiều rừng, nổi tiếng nhất là rừng Boulogne phía Tây Paris và Vincennes phía Đông Nam. Không đẹp như Boulogne, rừng Vincennes thuộc quận 12 Paris bao gồm Vườn Nông học Nhiệt đới – từng được gọi là Vườn thuộc địa – đặc biệt thu hút du khách vì chứa đựng trong nó nhiều di tích, sự kiện lịch sử liên quan giai đoạn thuộc địa của Pháp.

Thành lập năm 1899, trong những năm 1899-1939, Vườn thuộc địa là nơi quảng bá giá trị nông nghiệp của các thuộc địa Pháp, nơi nghiên cứu, phát triển các giống nông nghiệp được mang về từ các quốc gia thuộc địa. Song song với hoạt động nghiên cứu, Vườn thuộc địa còn tổ chức các cuộc triển lãm thuộc địa; theo đó họ cho xây những ngôi nhà giống nguyên bản những ngôi nhà ở các nước thuộc địa và giới thiệu về người dân bản xứ cho dân Pháp. Đó là lý do vườn có nhiều kiến trúc Đông Dương. Năm 2007, Vườn thuộc địa được đổi tên thành Vườn Nông học Nhiệt đới René-Dumont – tên một nhà nông học lớn của Pháp.

Tượng phụ nữ Bắc kỳ vấn tóc nơi góc rừng bên ngoài cổng Tam Quan.

Dẫn vào Vườn Nông học Nhiệt đới là một cổng tam quan bề thế với tên gọi Cổng An Nam, chia khu vườn thành hai phần tách bạch: phía phải là khu Đông Dương, phía trái là những khu thuộc địa khác. Tài liệu viết rằng sau khi xuất hiện lần đầu tiên tại Triển lãm Thuộc địa Marseille 1906, Cổng An Nam được giám đốc Vườn Nhiệt đới mua lại để chuẩn bị cho Triển lãm Thuộc địa 1907 do chính Vườn Nhiệt đới tổ chức. Đến năm 1921, Cổng An Nam xuống cấp được trùng tu để chuẩn bị đón vua Khải Định sang thăm Pháp năm 1922. Bão Lothar tháng 12-1999 lần nữa làm Cổng An Nam hư hỏng nặng, những chữ khắc/hoa văn không còn hiện rõ.

Do mục tiêu là hội chợ giải trí, mọi thứ ở đây bị quần nén tùy nghi, mang nặng tính trình đặt. Ở khu Đông Dương, băng qua cầu đầu rắn phong cách Khmer đối diện đài tưởng niệm Đông Dương, du khách sẽ gặp cầu Bắc kỳ xi măng xây dựng năm 1907, sát cạnh lũy tre đặc trưng đồng bằng Bắc bộ. Từ đây mở ra không gian kiến trúc tiêu biểu của ba miền Việt Nam. Đầu tiên là ngôi nhà một gian sơn son với chữ Thọ vàng. Thực ra đây là phiên bản tái dựng năm 1992, thay thế ngôi đình ba gian có từ năm 1906 nhưng bị kẻ xấu đốt rụi ngày 21-4-1984. Ngôi nhà ba gian này – còn gọi là Đình Nam kỳ – được chính quyền Đông Dương tặng lại cho Vườn thuộc địa sau khi tham gia Triển lãm Thuộc địa Marseille 1906.

Theo tài liệu Triển lãm Thuộc địa Marseille miêu tả, Đình Nam kỳ là một phần của đình làng Phú Cường thuộc tỉnh Thủ Dầu Một, được các nghệ nhân nổi tiếng Nam kỳ tạo tác trong hơn bảy tháng. Ngoài công trình gốc bị thiêu cháy, hiện phía trước ngôi đình vẫn còn bóng dáng kinh thành Huế qua tay vịn thang bảy bậc đắp rồng, chiếc lư đồng cao lớn giữa sân và bức bình phong đậm sắc Thừa Thiên Huế. Nhờ một chỉ dụ của vua Khải Định ký ngày 26-2-1919, Đình Nam kỳ chính thức trở thành Đền tưởng niệm tử sĩ Việt Nam vì nước Pháp, do hội Ký ức Đông Dương chăm sóc, trở thành nơi thờ phụng tổ tiên theo phong tục người Việt. Sau hỏa hoạn năm 1984, Hội Ký ức Đông Dương đã quyên góp tài chính xây dựng lại ngôi đình theo phong cách tối giản, tiếp tục các nghi thức tưởng niệm.

Ngoài những công trình mang đậm văn hóa Việt và văn hóa các quốc gia thuộc địa, Vườn Nhiệt đới còn có tòa nhà Pavillon de l’Indochine xây năm 1907 để trưng bày các bộ sưu tập động/thực vật, khoáng sản và sản phẩm công nghiệp, thủ công của Đông Dương; trở thành nơi làm việc của Trung tâm Kỹ thuật rừng nhiệt đới từ năm 1960-2011. Cuối cùng được thành phố Paris trùng tu, làm địa điểm tổ chức triển lãm, sự kiện văn hóa…

Một chuyến đi thăm, nhiều thứ để ngắm, để tiếc nuối; nhưng ấn tượng lớn nhất đọng lại trong người viết lại là góc rừng bé nhỏ bên ngoài cổng tam quan – nơi quy tập những tượng xi măng hư hỏng. Trong ngổn ngang phế tích, du khách Việt Nam dễ dàng nhận ra hình ảnh một phụ nữ Bắc kỳ vấn tóc với thau giặt lớn tiêu biểu phận tôi tớ. Bố cục nhân dáng tượng, nét đắp vân nổi công phu, sống động của nước xà phòng khiến ta liên tưởng nhân vật mẫu, thấy gần gũi, thân quen… Với người viết, đó là rung cảm “động” nhất trong góc lịch sử đã hoàn toàn ngưng đọng.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới