Chủ Nhật, 16/06/2024, 01:18
27.8 C
Ho Chi Minh City

Gánh nặng chi phí giáo dục

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Gánh nặng chi phí giáo dục

Chi phí cho việc học hành của con cái hiện nay là một gánh nặng đối với các phụ huynh – Ảnh: Lê Toàn

(TBKTSG) – Chuyện chi phí cho việc học hành của con cái hiện nay quả thực là một gánh nặng đối với các phụ huynh, nhất là với những gia đình nghèo, cả ở nông thôn lẫn thành thị.

Chi phí cho việc học hành

Theo kết quả cuộc khảo sát cuối năm 2007 của TBKTSG, tổng chi phí bình quân của các hộ gia đình cho một học sinh phổ thông trong một năm ở Trà Vinh là 525.000 đồng, An Giang 499.000, Vĩnh Long 736.000, Daklak 1,32 triệu, và ở TPHCM là 2,84 triệu.

Tính chung ba tỉnh miền Tây Nam bộ (Trà Vinh, Vĩnh Long, An Giang), chi phí của người dân cho một học sinh tiểu học bình quân là 406.000 đồng/năm, trung học cơ sở (THCS) 504.000 đồng/năm, còn ở cấp trung học phổ thông (THPT) thì cao hơn hẳn, gần 1,02 triệu đồng/năm.

Riêng ở TPHCM, phụ huynh chi cao hơn hẳn so với ba tỉnh Nam bộ nêu trên: cấp tiểu học là 2,72 triệu đồng/năm, THCS 2,46 triệu, còn ở cấp THPT gần 3,40 triệu.

Chi phí của người dân cho việc học hành của con cái ở Việt Nam hiện nay không nặng về mặt học phí, nhưng lại bao gồm rất nhiều khoản thu khác mà phụ huynh phải chi trả trong nhà trường cũng như bên ngoài nhà trường. Riêng trong nhà trường, ở TPHCM chẳng hạn, tính đến năm 2004, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) quy định có 14 khoản thu chính thức ở nhà trường; hay ở Huế, thậm chí có đến 45 khoản thu khác nhau (Sài Gòn Giải phóng, 12-12-2007). Qua cuộc khảo sát này, chúng tôi thống kê được tổng cộng 42 khoản thu, 16 loại quỹ, và 6 khoản khác nữa mà phụ huynh phải đóng cho nhà trường.

Được hỏi “Trong vòng một năm qua, có khi nào đến hạn đóng học phí hoặc những khoản đóng góp khác mà gia đình ông/bà không có sẵn đủ tiền để đóng hay không ?”, có 13% phụ huynh trong mẫu điều tra trả lời là thường xuyên, 5% không thường xuyên, và 36% đôi khi. Tỷ lệ đôi khi không có sẵn tiền lên tới 57% ở Trà Vinh, 59% ở Vĩnh Long, 65% ở An Giang, 50% ở Daklak, và 38% ở TPHCM.

Có 31% phụ huynh trong mẫu điều tra trả lời là phải “đi vay mượn để đóng học phí”, 14% “xin hoãn với nhà trường”. Điều đáng chú ý là tỷ lệ phụ huynh ở TPHCM phải đi vay mượn để đóng học phí không thấp hơn bao nhiêu so với các tỉnh. Ở hai nhóm hộ nghèo nhất (nhóm 1 và nhóm 2), tỷ lệ phải đi vay mượn là 39%, và xin hoãn với nhà trường là 20-22%.

Có tới 56% phụ huynh đánh giá các khoản chi cho việc học hành của con em mình hiện nay là “nặng”, trong đó 38% cho là “tương đối nặng”, và 18% phụ huynh cho là “quá nặng”.

Biểu đồ 1

Dựa trên các số liệu của Bộ GD-ĐT và Tổng cục Thống kê, theo kết quả tính toán của chúng tôi, phần chi của người dân cho giáo dục vào năm 2006 chiếm 41% trong tổng chi phí xã hội cho giáo dục, còn phần chi của ngân sách nhà nước chiếm 59%. Một số liệu nghiên cứu quốc tế khác công bố vào năm 2004 cho biết mức chi phí cho giáo dục của người dân ở Việt Nam lên tới 44% trong tổng chi phí xã hội cho giáo dục, mức cao nhất ở các nước châu Á, chỉ thua Campuchia (xem biểu đồ 1).

Theo tính toán của TS. Vũ Quang Việt, chuyên viên thống kê Liên hiệp quốc, tổng chi phí xã hội cho giáo dục (tức bao gồm cả phần chi của Nhà nước và người dân) ở Việt Nam năm 2006 đạt mức 8,4% tổng sản phẩm nội địa (GDP), và năm 2007 lên tới 9,2%, một tỷ lệ rất cao so với các nước trên thế giới, kể cả Mỹ (xem Vũ Quang Việt, “Phát triển giáo dục, vai trò của học phí, trách nhiệm và khả năng ngân sách nhà nước”, 4-2008).

Bất bình đẳng về điều kiện và cơ hội học tập

Kết quả khảo sát cho thấy có tình trạng bất bình đẳng rõ rệt về điều kiện cũng như cơ hội giáo dục. Ngoài sự cách biệt hiển nhiên giữa nông thôn và thành thị, giữa các thành phố lớn như TPHCM với các tỉnh, thì sự bất bình đẳng trong giáo dục còn được thể hiện qua những mặt sau đây.

Trước hết là sự chênh lệch về chi phí cho giáo dục giữa các tầng lớp dân cư. Chi phí bình quân cho một học sinh phổ thông trong một năm nơi ở 1 (tức nhóm hộ nghèo nhất) chỉ bằng 15% (380.000 đồng), và nơi ở 2 chỉ bằng 29% (710.000) so với mức chi của một gia đình khá giả (nhóm 5 : 2,45 triệu). Với một khoản tiền eo hẹp, lẽ tất nhiên con em gia đình nghèo có điều kiện học tập kém hơn, mua sắm sách vở và dụng cụ học tập ít hơn, đi học thêm ít hơn… Từ đó, kết quả học tập có nhiều khả năng thua sút so với con em nhà khá giả.

Kế đến là sự chênh lệch về tỷ lệ chi cho giáo dục giữa các tầng lớp dân cư. Kết quả điều tra cho biết những nhóm hộ càng nghèo thì tỷ lệ chi cho giáo dục càng cao hơn, tính trong tổng chi tiêu của gia đình, mặc dù con số tuyệt đối chi cho giáo dục của những hộ này thấp hơn nhiều so với các hộ khá giả. Tình hình này đặc biệt rõ rệt ở ba tỉnh Nam bộ là Trà Vinh, Vĩnh Long và An Giang (xem bảng 1). Nói cách khác, càng nghèo thì việc chi cho giáo dục càng là gánh nặng.

Bảng 1. Tỷ lệ chi phí cho giáo dục tính trong tổng chi tiêu cho đời sống của các hộ gia đình phân theo nhóm (nhóm 1 : nghèo nhất, nhóm 5 : khá giả nhất)                                                          (ĐVT: %)

Năm nhóm chi tiêu

Trà Vinh

Vĩnh Long

An Giang

Daklak

TPHCM

Nhóm 1

3,96

6,83

4,57

8,02

5,33

Nhóm 2

3,72

6,39

4,20

11,72

12,45

Nhóm 3

4,19

6,80

4,85

8,93

12,13

Nhóm 4

3,58

5,46

4,62

7,74

9,72

Nhóm 5

2,01

3,03

3,24

6,73

8,42

Bình quân

3,60

5,66

4,33

7,41

8,99

Nguồn: Kết quả cuộc khảo sát tháng 11 và 12-2007

Thứ ba là mức chênh lệch về chi phí giữa các cấp học. Chi phí một năm cho một học sinh THPT cao hơn hẳn so với một học sinh tiểu học hay THCS. Điều này làm cho các hộ nghèo có tỷ lệ chi cho con em học cấp 3 cao hơn nhiều so với tỷ lệ này nơi những hộ khá giả, mặc dù số tiền chi phí của hộ nghèo vẫn thấp hơn. Nói cách khác, đối với những hộ nghèo, càng học lên lớp cao thì cái gánh chi phí lại càng nặng một cách tương đối.

Mặt khác, lên lớp học càng cao, thì tỷ lệ học sinh đi học ở nhóm gia đình khá giả, so với tỷ lệ này ở gia đình nghèo, ngày càng chênh lệch. Theo kết quả cuộc khảo sát, nơi nhóm 15-17 tuổi, tức nhóm tuổi học THPT, ở hai nhóm hộ nghèo nhất (nhóm 1 và nhóm 2), chỉ có 54% và 67% đi học, trong khi tỷ lệ này ở hai nhóm hộ khá giả nhất (nhóm 4 và nhóm 5) lên tới 87% và 90%.

Trong khi đó, chúng ta biết rằng mức chi phí nhà nước đầu tư vào giáo dục tính trên đầu học sinh tương đối ít ở các lớp thấp (cấp tiểu học và THCS), và nhiều hơn ở các lớp cao hơn (cấp THPT). Tình hình này có nghĩa là các hộ gia đình nghèo trong thực tế được thụ hưởng dịch vụ giáo dục ở cấp THPT ít hơn nhiều hơn so với con em gia đình khá giả!

Như vậy, trong lĩnh vực giáo dục phổ thông hiện nay, đang tồn tại một tình trạng bất bình đẳng rõ rệt về chi phí cho giáo dục, cũng như về điều kiện, cơ hội và mức độ thụ hưởng dịch vụ giáo dục. Và chính ngân sách công đã góp phần vào xu hướng phân hóa xã hội. Nền giáo dục, trong trường hợp này, không còn là một nhân tố thúc đẩy sự công bằng và sự bình đẳng như mọi người kỳ vọng.

Theo chúng tôi, chính chế độ thu học phí và đủ mọi khoản thu ở nhà trường công lập phổ thông hiện nay đã trực tiếp tạo ra tình trạng bất bình đẳng này, không chỉ ở cấp THPT mà kể cả từ cấp tiểu học. Chế độ thu phí ở nhà trường Việt Nam hiện nay đã và đang tạo ra một rào cản lớn đối với người dân, nhất là đối với những bộ phận người nghèo, và do vậy chưa vươn tới được lý tưởng của một nền giáo dục cho mọi người, một nền giáo dục phổ cập mà Nhà nước chủ trương xây dựng.

Một nông dân 51 tuổi, có hai con học tiểu học, ở huyện Tân Châu, An Giang, nói: “Với tiền học phí này kia, cần nói ngay là nghiên cứu làm sao để giảm, vì đa số người dân của mình ở đây là nông dân, là nghèo nhất… Ví dụ như mình có việc gì nhỏ mình làm có thu nhập hàng ngày thì được, còn đằng này mình làm mướn bữa có, bữa không, mức thu nhập đâu có đủ. Bởi vậy, nguyện vọng ai cũng vậy, ai cũng muốn lo cho con học tới nơi tới chốn… nhưng mà nhìn lại cái gánh của mình là mình gánh không nổi. Gánh không nổi. Bây giờ một tháng bổ đồng chi phí tiền học, chưa tính tiền đau ốm, đó là cũng 300.000 đồng, trong khi một tháng mà mình không làm được cái gì thì lấy đâu ra” (Cuộc phỏng vấn nhóm ngày 6-12-2007).

TRẦN HỮU QUANG

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới