Chủ Nhật, 23/06/2024, 13:01
30 C
Ho Chi Minh City

Để nâng cao tính khả thi của luật pháp và chính sách

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Để nâng cao tính khả thi của luật pháp và chính sách

Các đại biểu Quốc hội trong một phiên họp thông qua các dự án luật.

(TBKTSG) – Cách thức ban hành luật pháp và hoạch định chính sách ở nước ta từ trước đến nay luôn gây nhiều tranh cãi, thậm chí gây phản ứng từ đối tượng mà luật và chính sách chi phối hoặc ảnh hưởng. Lẽ thường, luật lệ và chính sách trước tiên phải xuất phát từ nhu cầu và trình độ phát triển kinh tế – xã hội ở từng thời kỳ, sau đó là cân nhắc khả năng thực thi chúng trong tương lai.

>> Dân sinh phải là mục tiêu tối thượng!

>> Công chức, lương và một xã hội thuận lợi

Trên thực tế, yếu tố thứ nhất không hẳn đúng vì luật và chính sách hầu như chỉ “chạy” theo thực trạng xã hội để đối phó, nhưng có thể tạm chấp nhận vì dù sao cũng phản ánh được phần nào sự phát triển kinh tế – xã hội trong một giai đoạn cụ thể. Yếu tố thứ hai, đáng tiếc, ngày càng không còn, đơn giản là vì luật và chính sách thiếu dần tính khả thi, đa phần do những nguyên nhân sau đây.

Thứ nhất, việc soạn thảo luật và chính sách thiếu khoa học, không dựa trên sự khảo cứu thấu đáo và lắng nghe nghiêm túc ý kiến đóng góp từ giới chuyên môn.

Có thể thấy điều này ở các luật về thuế. Chẳng hạn, luật cần phải quy định một hệ thống thu thuế hợp lý và công bằng để người dân vui lòng nộp thuế và luôn cân nhắc giữa cái giá phải trả cho rủi ro từ việc trốn thuế với số tiền bỏ ra để nộp thuế.

Tất nhiên, trốn thuế sẽ bị trừng phạt, nhưng nếu người dân cảm thấy nộp thuế theo cách luật ấn định là bất hợp lý hoặc bất công, thì họ thà chọn rủi ro còn hơn phải nộp thuế vì không muốn mất tiền cho sự bất hợp lý. Ngày nào người dân, sau khi cân nhắc thiệt hơn, vẫn chọn giải pháp trốn thuế, thì Nhà nước cần phải xem xét lại cách làm luật của mình.

Một ví dụ khác, hầu hết các doanh nghiệp đều khốn khổ về chuyện “hóa đơn đỏ”. Những người phát minh ra “công cụ” ấy, tưởng rằng đó là cách kiểm soát chi tiêu hợp lý của doanh nghiệp và triệt tiêu khả năng giấu thu nhập khi khai nộp thuế của kẻ gian lận, nhưng lại tạo ra sự nhiêu khê cho bộ máy hành chính – thuế lẫn phiền hà cho người làm ăn ngay thẳng.

Thế nhưng, công cuộc chống gian lận thuế vẫn không đạt được kết quả như mong đợi, trái lại còn phát sinh thêm loại tội phạm mới là mua bán hóa đơn tài chính, trong khi tiền từ ngân sách dành cho công việc in hóa đơn, kiểm tra sử dụng hóa đơn lẫn chi phí xã hội của mọi thành phần kinh tế dành cho “phát minh” ấy có thể còn cao hơn cả tiền mà kẻ gian lận trốn thuế!

Các chuyên gia về thuế khắp thế giới cũng ngạc nhiên về cái gọi là “VAT Invoice” hay “Red Invoice” của Việt Nam mà không hiểu nổi cơ sở khoa học của nó ở đâu.

Thứ hai, hầu hết cơ quan chấp bút soạn thảo luật đều tập trung vào khía cạnh thủ tục thực hiện luật sao cho tiện lợi đối với cơ quan công quyền, hơn là tính đến quyền lợi hoặc những khó khăn của đối tượng mà luật áp dụng. Luật do vậy thường quy định nhiều thủ tục rườm rà cùng với những biện pháp chế tài khi người dân vi phạm hơn là giúp người dân dễ dàng áp dụng luật mà không vi phạm.

Có nhiều ví dụ như vậy trong luật lệ về kinh doanh. Chẳng hạn lĩnh vực xuất nhập khẩu, các loại giấy tờ và chứng thực mà hải quan yêu cầu luôn là nỗi ám ảnh đối với nhân viên phụ trách xuất nhập khẩu ở các doanh nghiệp. Thời gian và công sức của họ lẽ ra nên được khuyến khích tập trung vào những công việc làm ra nhiều lợi nhuận hơn để đóng thuế cho Nhà nước, chứ không phải để chạy theo quy trình phức tạp của nền hành chính nặng nề.

Thủ tục thành lập doanh nghiệp cũng vậy, nhà đầu tư bị hành hạ vì những chuyện không đáng, như giải trình nguồn vốn góp, tính khả thi của dự án và thậm chí cả tên gọi. Ai từng tranh cãi với cán bộ đăng ký kinh doanh về cách đặt tên công ty đều thấy rõ sự vô lý và cửa quyền của họ.

Luật chỉ nêu ra một số điều nên tránh khi đặt tên, nhưng họ lại “đẻ” thêm các quy tắc khác, như tên không được viết tắt vì trong tiếng Việt không có nghĩa(!), nếu viết tắt thì phải từ bốn chữ cái trở lên, giữa mỗi chữ phải có dấu chấm(!), tên tiếng Việt và tiếng nước ngoài phải hoàn toàn đồng nghĩa với nhau…

Điều bất ngờ là cơ quan đăng ký kinh doanh ở các nước xung quanh ta chẳng bao giờ quan tâm đến điều mà Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh, thành của Việt Nam đòi hỏi. Bởi lẽ đối với họ, điều quan trọng là tinh thần doanh nghiệp cần được khuyến khích để gia tăng lợi tức cho quốc gia và người dân thông qua sự giảm thiểu các thủ tục hành chính.

Ở đâu cũng vậy, sự thành công của Nhà nước được đo lường bằng những luật lệ và chính sách tạo điều kiện tối đa cho nhân dân yên ổn sinh sống và làm ăn.

Thứ ba, đã xuất hiện một khuynh hướng đáng ngại từ nhiều năm nay trong hoạt động lập pháp và lập quy, đó là sự chi phối và ảnh hưởng của các nhóm lợi ích đối với việc ban hành luật pháp và chính sách của Nhà nước. Quyền lợi kinh tế của các nhóm lợi ích này.

Chẳng hạn, việc cấp phép hàng loạt các ngân hàng và công ty quản lý quỹ gần đây cho thấy chính sách tài chính – ngân hàng có thể đã bị sự tác động của các nhóm lợi ích.

Bởi, trong khi nền kinh tế cần tập trung nguồn lực để tạo ra nhiều sản phẩm có chất lượng nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của người dân, tức phát triển khu vực sản xuất, thì lại chuyển hướng vào lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, tìm kiếm lợi nhuận qua những giao dịch “bong bóng”. Điều này tất nhiên không có lợi cho đất nước, nhưng lại là cơ hội của các nhóm lợi ích khác nhau.

Đặc tính cơ bản của luật pháp là vô tư và công bằng. Nếu chỉ thỏa mãn quyền lợi của một nhóm nhất định thì sẽ tạo ra bất công cho những thành phần khác trong xã hội. Luật pháp thiết lập nền tảng giải quyết vấn đề tương lai thông qua việc thỏa mãn hợp lý nhu cầu chung hiện tại.

Quản lý nhà nước mà không lưu tâm đến những yếu tố nêu trên, thì không những không thể tạo được sức bật cho nền kinh tế quốc gia trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, mà còn tự tạo ra nhiều khó khăn nội tại đối với sự ổn định và phát triển bình thường của đất nước.

LUẬT SƯ LÊ CÔNG ĐỊNH

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới