Thứ Hai, 17/06/2024, 05:14
27.8 C
Ho Chi Minh City

Cần một chính sách an sinh căn cơ

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Cần một chính sách an sinh căn cơ

Theo các chuyên gia, Việt Nam cần có một chính sách an sinh xã hội mang tính căn cơ hơn, có như vậy mới đảm bảo cho phát triển bền vững – Ảnh: Lê Toàn

(TBKTSG) – Tác động nặng nề của lạm phát lên các tầng lớp xã hội, đặc biệt đối với dân nghèo đang bộc lộ những bất cập trong mô hình an sinh xã hội theo kiểu truyền thống. Muốn phát triển bền vững, cần có một chính sách căn cơ hơn.

Nguy cơ tăng nghèo

Theo các chuyên gia, ảnh hưởng của lạm phát đối với các tầng lớp xã hội trong năm nay và vài năm tới là vô cùng lớn. Thậm chí, có ý kiến còn so sánh mức độ tác động xấu của nó với hậu quả của lạm phát vào cuối những năm 1970 và 1980.

Xin lưu ý, ngay cả khi chưa xảy ra lạm phát theo chuẩn nghèo mới của Chính phủ cho giai đoạn 2006-2010 thì cách đây ba năm tỷ lệ hộ nghèo cả nước đã chiếm 22% tổng số hộ. Hộ nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng trở xuống (ở khu vực nông thôn) hoặc hộ có thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng trở xuống (ở khu vực thành thị). Nếu so với mức chuẩn nghèo của Ngân hàng Thế giới với thu nhập từ 1-2 đô la/ngày thì tỷ lệ nghèo còn nhiều hơn.

Đó là chuyện trước đây, còn bây giờ tình hình càng khó khăn hơn. Một chuyên gia nhận định tình hình “căng” đến mức lạm phát có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thành tựu xóa đói giảm nghèo của Việt Nam.

“Lạm phát cuối năm nay được dự báo khoảng 30%. Nói cách khác, thu nhập của dân cư tự nhiên mất đi 30%, chưa nói đến thu nhập mất do mất việc làm hoặc giảm lương. Số hộ cận nghèo bị mất thu nhập nói trên sẽ bổ sung vào số hộ nghèo, làm cho danh sách đã dày lại càng dày thêm lên” – chuyên gia này giải thích.

Cho đến nay gần như chưa có một nghiên cứu nào về ảnh hưởng của lạm phát lên đời sống xã hội. Tuy nhiên, theo Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, từ đầu năm đến nay cả nước đã xảy ra 354 cuộc đình công và ngừng việc tập thể, tăng hơn 200 cuộc so với cùng kỳ năm 2007. Nguyên nhân được xác định là do lương không bù nổi trượt giá. Ảnh hưởng của lạm phát, chắc chắn còn kéo theo rất nhiều vấn đề tiêu cực khác như gia tăng thất nghiệp, tội phạm…

Mô hình hiện đại

Theo TS. Nguyễn Vân Nam, Giám đốc Công ty Luật Nam Hùng, những ảnh hưởng nặng nề của lạm phát, đặc biệt đối với tầng lớp dân nghèo cho thấy sự thiếu bền vững của mô hình an sinh xã hội hiện nay ở Việt Nam. Đó là mô hình an sinh xã hội truyền thống theo kiểu liên thế hệ, tức bố mẹ chăm sóc con cái và khi bố mẹ không còn đi làm nữa thì con cái đi làm chăm sóc bố mẹ hoặc nói rộng ra người có khả năng lao động chăm sóc người trong gia đình không có khả năng lao động.

Với hình thức trên, nếu người trụ cột gia đình mất việc làm hoặc giảm nguồn thu nhập, nhất là khi xảy ra lạm phát thì toàn bộ mô hình sẽ bị lung lay, khó lòng chống đỡ. Mức trợ cấp mất việc làm quá thấp (12 tháng làm việc liên tục được trợ cấp một tháng lương).

Trong khi đó, một số chính sách xã hội khác thì mang tính chắp vá, rất khó đem lại hiệu quả. Ví dụ, vừa mới đây Chính phủ quyết định trợ cấp 1.900 tỉ đồng cho ngư dân do việc tăng giá xăng dầu nhưng đến nay hầu hết số tiền này vẫn chưa đến tay người nhận. Hơn nữa, những chính sách trợ cấp theo kiểu như vậy còn gây tổn hại cho môi trường cạnh tranh lành mạnh khi giá cả bị móp méo, không phản ánh đúng thực chất quan hệ cung cầu của thị trường.

TS. Nam cho biết, ngay trước năm 1997 nhiều “con rồng” trong khu vực như Hàn Quốc, Malaysia, hoặc Thái Lan, Indonesia… vẫn hài lòng với mô hình an sinh xã hội theo kiểu liên thế hệ. Chỉ đến khi khủng hoảng kinh tế châu Á xảy ra, hệ thống an sinh xã hội truyền thống bị vỡ, Chính phủ phải đối mặt với các cuộc biểu tình của người dân thì một số nước mới bắt đầu thức tỉnh và nghĩ đến việc thiết lập hệ thống an sinh xã hội theo kiểu hiện đại. Bởi họ hiểu rằng nếu có một hệ thống an sinh xã hội vững vàng thì không những cuộc sống dân chúng sẽ không bị xáo động nhiều mà Chính phủ cũng sẽ dễ dàng vượt qua khủng hoảng hơn.

Vậy, hệ thống an sinh xã hội hiện đại là gì? Đó là một hệ thống an sinh xã hội độc lập theo nguyên tắc đóng tiền để được bảo hiểm và với mục tiêu tối thượng là tiền bảo hiểm phải đảm bảo được mức sống tối thiểu cho người được bảo hiểm, kể cả trong trường hợp khủng hoảng kinh tế, lạm phát xảy ra. “Nếu không đạt được mục tiêu ấy thì xin đừng làm” – TS. Nam lưu ý.

Thế nhưng, điều quan trọng là lấy tiền đâu để đóng bảo hiểm? Để giải quyết vấn đề này, hệ thống an sinh xã hội hiện đại chia tiền đóng bảo hiểm ra ba phần. Một phần do người lao động đóng, một phần do doanh nghiệp và phần còn lại do Nhà nước đóng (trong trường hợp người mất sức lao động, không có khả năng lao động thì do ngân sách nhà nước chi toàn bộ).

“Muốn làm được chuyện này, về phía doanh nghiệp phải thay đổi tư duy kinh doanh. Đó là làm sao để giá thành sản phẩm, dịch vụ luôn luôn phải gánh được những chi phí, trong đó có chi phí bảo hiểm xã hội cho nhân viên. Còn về phía Nhà nước thì phải ý thức được rằng chi cho an sinh xã hội là nhiệm vụ của mình” – ông Nam phát biểu.

Theo ông Nam, Việt Nam hoàn toàn có thể áp dụng mô hình an sinh xã hội theo kiểu hiện đại. “Có rất nhiều khoản thu ngân sách lớn, ví dụ như thu từ dầu mỏ xuất khẩu, thu từ thuế… Nhà nước có thể sử dụng một phần nguồn thu này chi cho an sinh xã hội. Điều quan trọng là các nguồn thu ngân sách phải được minh bạch và hợp lý hóa, chứ không thể thiếu rõ ràng như hiện nay”.

NGUYÊN TẤN

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới